بخشی از آداب دعا مربوط به محتوای آن است.

اگر یوسف عافیت خواسته بود، زندانی نمی شد

اگر یوسف عافیت خواسته بود، زندانی نمی شد

بخشی از آداب دعا مربوط به محتوای آن است. دعا کننده باید توجه کند چه خواسته ای را به پیشگاه خدا عرضه می کند؛ چرا که خداوند در این عالم سنت ها، تکلیف ها و حقوقی را بر بندگان واجب کرده است که باید آن ها را رعایت کنند. امام صادق (ع) فرمود: آداب و شرایط دعا را رعایت کن و متوجه باش که چه کسی را می خوانی، چگونه می خوانی و برای چه می خوانی. عظمت و جلال پروردگار را همیشه در نظر بگیر و با قلب و چشم دل خود، عالم بودن به نهان خودت را معاینه کن.

یکی از اوصاف انسان ها عجول بودن است. شتاب زدگی آدمی باعث می شود که در درخواست های مادی و معنوی خود عاقبت اندیشی نکند و از پیشگاه پروردگارش، خواسته هایی را طلب کند که در واقع به زیان او می باشد. خداوند بلند مرتبه ضمن اشاره به شتابزدگی انسان می فرماید: «و یدع الانسان بالشر دعاءه بالخیر و کان الانسان عجولا»؛ و انسان [همان گونه که] خیر را فرا می خواند، [پیشامد] بد را می خواند و انسان همواره شتابزده است.[1]

در این آیه، نکاتی وجود دارد:[2] اول این که در این جا دعا معنای وسیعی دارد که هر گونه طلب و خواستن را شامل می شود، اعم از اینکه با زبان بخواهد و یا برای به دست آوردن چیزی به پا خیزد و کوشش کند.

دوم اینکه عجول بودن و شتابزدگی انسان برای کسب منافع بیشتر، سبب می شود که تمام جوانب مسائل را بررسی نکند؛ چه بسا که با این عجله، خیر و منفعت واقعی خود را تشخیص ندهد، بلکه هوا و هوس سرکش، چهره حقیقی را در دیدگانش دگرگون می سازد و شخص دنبال شر می رود.

شتابزدگی انسان باعث می شود همان گونه که از خدا تقاضای نیکی می کند، بر اثر تشخیص نادرست، بدی ها را از او تقاضا کند و همان گونه که برای نیکی تلاش می کند به دنبال شر و بدی می رود و این بلای بزرگی است که مسیر سعادت نوع انسان را سد می کند. چه بسیارند انسان هایی که بر اثر شتابزدگی، خود را در پرتگاه خطرناک افکنده اند. به گمان این که به محل امن و آرامی پا می گذارند، بر بیراهه وارد می شوند، با این خیال که سرای سعادت پیش رو دارند و تمام این، فرجام شوم عجله است.

محتوای دعا باید به گونه ای باشد که در آن عافیت و سلامتی طلب شود نه گرفتاری و بلا.

حکایتی شنیدنی از امام رضا (ع) دراین باره آمده است. آن حضرت فرموده است: روزی زندانبان به یوسف (ع)گفت: من تو را دوست می دارم. یوسف (ع) گفت: هر مصیبتی که تا امروز به من رسیده به خاطر دوستی و محبت بوده است. عمه ام مرا دوست می داشت و برای آن که مرا نزد خود نگه دارد به من نسبت دزدی داد. پدرم مرا دوست می داشت و به این ترتیب حسد برادرانم را برانگیخت، همسر عزیز مصر به من محبت ورزید و باعث زندانی شدن من شد. آن گاه یوسف (ع) در زندان به خدا شکایت برد و گفت:

پروردگارا! به چه سبب مستحق زندان شده ام؟ خداوند به او وحی کرد: تو خود زندان را برگزیدی! آن زمان که به درگاهم عرضه داشتی، پروردگارا! زندان نزد من محبوب تر است از آن چه این زنان مرا به سوی آن دعوت می کنند.[3]

ادامه روایت، نکته زیبایی را بیان می کند و آن اینکه اگر یوسف (ع) به جای زندان، عافیت را خواسته بود، هیچ گاه گرفتار زندان نمی شد:اگر گفته بودی من عافیت را دوست دارم، تو را گرفتار زندان نمی کردم.[4]

5bb318d6bb779.jpg

امام رضا (ع) در روایت دیگری نقل می کنند: امام سجاد (ع) مردی را دید که در حال طواف دور خانهخدا این گونه نجوا می کند: خدایا! از تو صبر درخواست می کنم. زینت عبادت کنندگان، بر شانه آن مرد زد و فرمود: آیا بلا و گرفتاری درخواست می کنی؟ پس این دعا را آموزش داد: بگو: خدایا! از تو درخواست سلامتی و عافیت و توان شکرگزاری بر این سلامتی را دارم.[5]

از این روایت به خوبی اهمیت محتوای درخواست به دست می آید؛ چرا که هر درخواستی لازمه ای دارد، کسی که از خدا صبر طلب می کند، در حقیقت درد، بلا و گرفتاری را طلب کرده است؛ چرا که صبر در هنگام گرفتاری، معنا پیدا می کند یا اگر برای فرار از یک گرفتاری، درخواست بلایی دیگر می شود، در حقیقت زمینه گرفتاری ها و بلاهای دیگر را فراهم کرده ایم. پس محتوای دعا باید به گونه ای باشد که در آن عافیت و سلامتی طلب شود نه گرفتاری و بلا.

از نکات دیگری که در محتوای دعا باید رعایت شود این که، مضمون دعا درخواست گناه را در بر نداشته باشد. به تعبیر دیگر محتوای دعا باید با روح شریعت سازگار باشد؛ چرا که برخی دعاها از سر ناآگاهی سبب هلاکت و از دست دادن زندگی آخرت می شود. از سوی دیگر درخواست نیایشگر باید مطابق با سنت های جاری خدا در عالم باشد و امور محال و غیرممکن را طلب نکند. مولا علی (ع) فرمود: ای صاحب دعا! چیز ناممکن و ناروا را درخواست مکن.[6] از آن حضرت سئوال شد کدام دعا گمراه کننده تر است؟ حضرت فرمود: دعایی که به امر نشدنی تعلق گیرد.[7] حاصل این که، نیایشگر در حالت دعا باید به آنچه که می خواهد توجه کند، چیزی نخواهد که گرفتاری به همراه داشته باشد، امری را طلب نکند که لازمه آن گناه و نافرمانی خدا باشد و چیزی را بخواهد که امکان داشته، محال نباشد.

منبع: سبک زندگی رضوی6 (زندگی معنوی)، محمد تقی فعالی

-------------------------------

پی نوشت ها:

[1]. اسراء/11

[2]. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج30، ص304، نخجوانی، الفواتح الالهیه، ج1، ص447، ابن عاشور، التحریر و التنویر، ج14، ص35، محاسن التاویل، ج6، ص446، المیزان، ج13، ص49، مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج12، ص39 .

[3]. جزائری، نورالمبین، ص169، عطاردی، مسند الامام الرضا (ع)، ج1، ص346.

[4]. همان.

[5]. مجلسی، بحارالانوار، ج92، ص 285.

[6]. مجلسی، بحارالانوار، ج10، ص113.

[7]. صدوق، الامالی، ص394، صدوق، الفقیه، ج4، ص382.


مطالب مرتبط