والدین به خصوص پدر خانواده، مهم ترین الگوی رفتاری فرزند است که از حرکات و رفتار پدر الگوبرداری می کند و همان ها را در وجود خود پیاده سازی می کند. از جمله موارد دیگری که بر فرزندان اثرگذار خواهد بود، محیط پیرامون ایشان است که باید نسبت به این مسئله دقت لازم را داشت؛ بنابراین برای این که بر رفتار فرزندانمان تأثیر...

​تأثیر زیارت امام رضا علیه السلام بر تقویت رفتار عبادی در فرزندان
۲۸ آبان ۱۳۹۶ 65 24.7 KB 9 0

​تأثیر زیارت امام رضا علیه السلام بر تقویت رفتار عبادی در فرزندان

سعید شیری

چکیده:

والدین به خصوص پدر خانواده، مهم ترین الگوی رفتاری فرزند است که از حرکات و رفتار پدر الگوبرداری می کند و همان ها را در وجود خود پیاده سازی می کند. از جمله موارد دیگری که بر فرزندان اثرگذار خواهد بود، محیط پیرامون ایشان است که باید نسبت به این مسئله دقت لازم را داشت؛ بنابراین برای این که بر رفتار فرزندانمان تأثیر مثبت و معنوی داشته باشیم، نیاز است که هم وجود خود و هم محیط خانواده را از ناجوری ها تطهیر کنیم و با اعمالی مثل انس با قرآن، نماز خواندن در کنار فرزند و ... بر شاکلۀ فرزند، تأثیر مثبت گذاشته و باعث تقویت رفتار عبادی او شویم. در این راستا، از جمله مهم ترین محیط ها و اماکنی که می تواند بر تقویت رفتار عبادی فرزندان اثر مثبت بگذارد، قبور مطهر ائمه (علیهم السلام) است که فوائد بسیار زیادی را در بر دارد. در این بحث، به تأثیر زیارت ائمه (علیهم السلام) به خصوص امام رضا (علیه السلام) بر رفتار عبادی فرزندان خواهیم پرداخت.


اهمیت تقویت رفتار عبادی فرزندان

از جمله اولین و مهم ترین الگوهای رفتاری فرزندان، والدین هستند و خداوند طوری مقدر فرموده است که فرزند در اخلاقیات و رفتارها نظاره گر والدین خود باشد و از آن ها الگوگیری کند؛ بنابراین از جمله حقوق والدین به خصوص پدر این است که الگوی بسیار مناسبی برای فرزند خویش باشد و او را به سوی ارزش های الهی سوق دهد. در اینجا بسیار مناسب است به روایتی از امام سجاد (علیه السلام) اشاره ای داشته باشیم که ایشان فرمودند: «حق فرزند این است که بدانى جزئى از وجود تو است، در دنیا با هر خیر و شرى که دارد به تو منسوب است، در حسن تربیت، رهنمایی به خدا و کمک به او در اطاعت از تو و ایجاد روح فرمان برداری در او، مسئولى و در این باره پاداش یا کیفر دارى؛ پس با وى چنان رفتار کن که در دنیا آثار نیک تربیتت زیب و زیور (و مایه سرفرازى) تو باشد و (در آخرت) بر اثر انجام وظیفه در پیشگاه خدا معذور باشى و لا قوة الا باللَّه.»[1] این روایت به زیبایی اشاره به الگوپذیری فرزند از والدین و همچنین نقش والدین در جهت دهی به رفتار عبادی کودک دارد؛ بنابراین لازم است محیط خانواده و شخصیتی خویش را بیش از پیش صاف و زلال کنیم تا زمینه را برای رشد مناسب تر فرزندانمان مهیا کنیم؛ چرا که محیط اطراف بر شاکلۀ کودک اثرگذار خواهد بود. در اینجا طبق سیرۀ امام رضا (علیه السلام) اشاره به برخی از رفتارهایی می کنیم که می توان توسط آن ها برای اهل منزل به خصوص فرزندان الگویی مناسب ایجاد کرد.

الف) انس با نماز

از جمله رفتارهای امام رضا (علیه السلام) انس با نماز بود. عبدالسلام بن صالح هروى می گوید: «هنگامی که امام رضا (علیه السلام) در خانه ای در سرخس محبوس بودند دربان اجازه نداد ایشان را ملاقات کنم و علتش را این طور بیان کرد: زیرا ایشان در روز و شب هزار رکعت نماز می خواند و فقط یک ساعت در ابتدای روز و یک ساعت قبل از ظهر و ساعتی نیز هنگام غروب خورشید نماز نمی خواند ولى از جاى حرکت نمى کند و مشغول ذکر است و با خداى خود مناجات مى کند.»[2] بنابراین ما با راهکارهای خاصی می توانیم انس با نماز و مناجات با خدا را به کودک انتقال دهیم.

ب) مداومت بر خواندن قرآن

از جمله برنامه هایی که می توانیم در خانه مورد توجه قرار دهیم، مداومت بر خواندن قرآن است. این کار هم باعث می شود فرزند ما رغبت به خواندن قرآن پیدا کند و هم به محیط خانواده آرامش معنوی تزریق می کنیم. ابراهیم بن عباس نقل می کند امام رضا (علیه السلام) در هر سه روز، یک بار قرآن را ختم می کرد و می فرمودند زودتر هم می توانم ختم کنم.[3] مطمئناً اینگونه عبادات بر رفتارهای عبادی اهل خانه اثرات فراوانی به همراه خواهد داشت.

ج) زیارت قبور اهل بیت (علیهم السلام)

اما از جمله بهترین قلق ها جهت انتقال بهترین تربیت ها و رفتارها رفتن به مسافرت، مخصوصاً اماکن مقدسه است که در این بخش به تأثیر زیارت امام رضا (علیه السلام) بر تقویت رفتار عبادی فرزند اشاره می کنیم و آن را مورد بررسی اجمالی قرار می دهیم.

ائمه (علیهم السلام) مجرای محبت های الهی هستند و هر خیری که از جانب خداوند می رسد به واسطۀ وجود پر خیر و برکت ایشان است. ایشان انوار مقدس الهی هستند که همواره در تمام زمان ها و مکان ها نورافشانی می کنند و قلوب مؤمنین را از ناجوری ها تطهیر می کنند و زمینه را برای سیر الی الله هموار می کنند. زیارتگاه ائمه (علیهم السلام) از جمله اماکنی هستند که نورانیت بیشتری نسبت به سایر اماکن مذهبی دیگر دارند و تأثیر بسزایی در شخصیت معنوی مؤمنین می گذارند به طوری که در روایات معصومین (علیهم السلام) فوائد و آثار معنوی زیادی را برای آن برشمردند. به طور مثال از حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) روایت شده که خطاب به امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: «اى ابا الحسن، خداوند قبر تو و قبور فرزندان تو را بقعه اى از بقعه هاى بهشت مى گرداند.»[4] و همچنین در مورد اهمیت زیارت قبور ائمه (علیهم السلام) امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) فرمودند: «هر امامی را در گردن پیروانش عهدی است که وفای به آن عهد جز با زیارت قبور آن امامان تمام و کامل نمی شود. پس هر کس ایشان را زیارت کند از روى میل و رغبت در زیارت ایشان و از روى تصدیق کردن به آنچه ایشان خواستند البته آن کسان از کسانى باشند که امامان ایشان در روز قیامت شفیعان آنان باشند»[5]

اما همان طور که قبلاً اشاره داشتیم، محیط پیرامونی بر شاکلۀ انسان ها به خصوص فرزندان بسیار تأثیرگذار است و باید نسبت به این امر مهم حساسیت خاصی نشان داد. بنا بر آن چیزی که در مورد آثار زیارت مطرح کردیم، بهترین محیطی که بر تقویت رفتار عبادی فرزندان ما تأثیر دارد زیارت قبور ائمه (علیهم السلام) است. الحمدلله سرزمین ما جزو معدود کشورهایی است که افتخار میزبانی قبور یکی از اهل بیت (علیهم السلام) یعنی امام رضا (علیه السلام) را بر عهده دارد و این برای ما بهترین فرصت را برای جلای روح خود و فرزندمان ایجاد کرده است. در حدیثی از رسول الله (صلی الله علیه و آله) داریم که هر فرزندی بر فطرت پاک الهی متولد می شود؛[6] بنابراین زمینۀ بیشتری در جهت القای رفتارهای الهی را نسبت به گروه های سنی دیگر دارند و از آنجایی که قبور ائمه (علیهم السلام) مملو از انوار مقدس الهی هستند، بهترین مکان در جهت تقویت رفتار عبادی فرزندان محسوب می شوند؛ اما مهم ترین تأثیراتی که زیارت بر رفتار عبادی فرزندان دارد از قرار زیر است.

امام شناسی

فرزند با نوع مناسکی که دیگران در آن محیط مطهر انجام می دهند، متوجه می شود رفتن به سوی خداوند وسایلی را می طلبد و مهم ترین این وسایل توسل به اهل بیت (علیهم السلام) و معرفت به ایشان است؛ چرا که خداوند در قرآن می فرماید ﴿یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَةَ﴾؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، از خدا پروا کنید و [جهت رفتن] به سوی او وسیله ای بجویید.[7]

وفای به عهد

وقتی فرزندان در محیط زیارتگاه واقع می شوند تحت تأثیر فضای پیرامونی قرار می گیرند و شاهد یک سری عهد و پیمان هایی بین شیعیان و محبین با امام (علیه السلام) خواهند بود. این موضوع که با فطرت انسان ها سازگار است، تأثیر بسیار زیادی بر بُعد معنوی فرزندان می گذارد و این نکته را می آموزد که در مسیر خداوند باید به عهد و پیمان خویش پایدار بود و با اندک مصیبتی عهد خویش را فراموش نکرده و کنار نکشیم. این موضوع بر سایر ابعاد رفتاری او اثر می گذارد و در طول زندگی او را شخصی می شناسند که به قول و قرار خود نسبت به دیگران پایدارتر است و وی را امین خود محسوب می کنند.

روحیۀ جستجوگری و تحقیق

زمانی که فرزندان خود را در چنین محیط های مطهری قرار می دهیم، به این نتیجه می رسند که برای شناخت و معرفت بیشتر نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) باید به جستجو و تحقیق بپردازند و ناچار می شوند به منابع دینی یعنی قرآن و روایات اهل بیت (علیهم السلام) رجوع کنند و معلومات و معارف خود را نسبت به ایشان کامل تر کنند. این صفت، از جمله صفات مهمی است که یک مؤمن باید داشته باشد و چیزی است که انبیاء و رسولان (علیهم السلام) واجد آن بودند و همین صفت باعث شده بود که از ایشان شخصیت هایی برتر بسازد و مورد توجه خداوند قرار گیرند و این صفت، صفتی است که اهل بیت (علیهم السلام) به صورت مستقیم و غیر مستقیم ما را دعوت به آن کردند و خود نیز اینچنین بودند.

تولی و تبری

جایگاه این اصل که جزو اصلی ترین معارف دینی ما شیعیان است، بسیار مشخص و واضح است. محبت و تولی نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) و تبری جستن از دشمنان ایشان، مسئله ای است که مورد تأکید خداوند و اهل بیت (علیهم السلام) بوده و این دو لازم و ملزوم یکدیگر هستند. زیارت قبور اهل بیت (علیهم السلام) به خصوص امام رضا (علیه السلام) که در سرزمین ما مستقر هستند، بیشترین تأثیر را در القای این صفت در وجود فرزندانمان دارد و نیازی نیست به او آموزش دهیم، بلکه فطرت پاک او تحت تأثیر چنین فضایی قرار گرفته و لذتی به او دست می دهد که هیچ گاه آن را نمی تواند فراموش کند و این خود باعث حب او نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) و به تبع آن تبری جستن از دشمنان ایشان می شود.

کتابنامه:

* قرآن مجید

1- ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، یک جلد، جامعۀ مدرسین، ایران؛ قم، چاپ دوم، 1404/1363ق.

2- ابن بابویه، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا (علیه السلام)، 2جلد، نشر جهان، ایران؛ تهران، چاپ اول، 1378ق.

3- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، 30 جلد، موسسة آل البیت (علیهم السلام)، ایران؛ قم، چاپ اول، 1409ق.

4- دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب (للدیلمی)، 2جلد، الشریف الرضی، ایران؛ قم، چاپ اول، 1412ق.

5- مجلسی، محمد باقر بن محمدتقی، بحارالانوار (ط ـ بیروت)، 111جلد، دار إحیاء التراث العربی، لبنان؛ بیروت، چاپ دوم، 1403ق

---------------------

پی نوشت

[1]ـ ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، ص263

[2]ـ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا (علیه‌السلام)، ج‏2، ص183

[3]ـ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحارالانوار(ط ـ بیروت)، ج49، ص90

[4]ـ دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب (للدیلمی)، ج‏2، ص441

[5]ـ شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج 10، ص 253

[6]- مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحارالانوار(ط ـ بیروت)، ج3، ص279

[7]ـ مائده آیه 35



مطالب مرتبط