تنبیه کودک و آثار مخرب آن

تنبیه آری یا خیر ؟

تنبیه آری یا خیر ؟

کودکمان را تنبیه کنیم یا نه؟

همه ی والدین درباره ی تنبیه، عقاید شخصی ویژه ای دارند. چه آنان که می پذیرند و چه کسانی که آن را رد می کنند، تنبیه را روشی آموزشی برای کودکشان به کار می برند. وقتی کودک را به اتاقش می فرستید، زمان تماشا کردن تلویزیون را محدود می کنید و به او اجازه ی بازی کردن با اسباب بازی های مورد علاقه اش را نمی دهید، یا هنگام نزدیک شدن فرزند به اجاق گاز فریاد می کشید:« نکن»، در واقع برای اصلاح رفتار از اصل تنبیه استفاده کرده اید.

برای آموختن الگوهای رفتاری شایسته، هم روش های مثبت لازم هستند و هم منفی .

با مطالعه ی سیره معصومان (ع) موردی را نمی بینیم که آن بزرگواران یکی از فرزندان خود یا دیگران را تنبیه بدنی کرده باشند. شواهدی نیز در دست داریم که آنان تنبیه بدنی نمی کردند. انس بن مالک که در کودکی خدمتکار رسول خدا (ص) بود، می گوید:« چندین سال به رسول خدا (ص) خدمت کردم؛ ولی هرگز مرا دشنام نداد و تنبیه بدنی نکرد.»[1]

ابن سعد از ام سلمه نقل می کند:پیامبر خدمتکار خود را برای کاری فرستاد، خدمتکار دیر کرد. پیامبر فرمود:« اگر از قصاص در قیامت نمی ترسیدم تو را با این چوب مسواک تنبیه می کردم.»[2] در واقع این گونه سخن گفتن، نوعی اعتراض و آگاه کردن او درباره ی خطایش است؛ چون تنبیه با چوب مسواک درد ندارد و تنبیه محسوب نمی شود. آثار مثبت این گونه برخورد، از تنبیه بدنی بیشتر است و پیامدهای منفی آن را ندارد. معصومان (ع) معمولا از این شیوه ها استفاده می کردند که نمونه ی آن را از رسول خدا (ص) درباره خدمتکار شان ذکر کرده ایم؛ اما اگر جایی هم تنبیه بدنی را به عنوان آخرین راهکار تجویز کرده اند، شرایطی دارد که پیش تر به آن اشاره شد.

در نگاه معصومین (ع) فرزندان گل های بهشتی هستند که هر چه ایمان فرد کامل تر باشد، محبتش بیشتر می شود. این گل های بهشتی از چنان ارزشی برخورداند که نگاه محبت آمیز به آنها عبادت و بوسیدنشان حسنه و تکریم آنان سفارش رسول خدا (ص) است.

آثار مخرب تنبیه بدنی

کارشناسان تعلیم و تربیت برای تنبیه بدنی آثار مخرب فراوانی ذکر کرده اند که هر یک از آنها به تنهایی می تواند تاثیر بسزایی در روحیه و شخصیت آینده ی کودک ما داشته و انگیزه ای باشد که والدین به هر بهانه ای تنبیه بدنی را برای کودک خود به کار نبرند.

1-اضطراب

تنبیه بدنی باعث می شود کودک همواره مضطرب باشد، زیرا احساس می کند بر اثر رفتاری مشابه، دوباره و به ویژه در حضور دیگران تنبیه خواهد شد. این اضطراب در کارکردها اثر منفی گذاشته، مانع از رشد و پیشرفت او می شود. همچنین اضطراب ریشه بسیاری از اختلال های روانی است و زمینه بروز آنها را در فرد افزایش می دهد.

2-از بین رفتن اعتماد به نفس

کودکی که دائم تنبیه بدنی می شود، اضطراب در وجود او ریشه دوانده عملکرد او را مختل می کند، در نتیجه کودک به خاطر ضعف عملکرد و ناتوانی در انجام کارهایش با شکست روبه رو می شود و به تدریج این شکست های مداوم، اعتماد به نفس او را از بین خواهد برد. این کودکان احساس بی کفایتی می کنند و شهامت انجام کارهای بزرگ را ندارند.

3-احساس حقارت

رفتار نسنجیده با کودک و تنبیه بدنی او، باعث به وجود آمدن احساس حقارت در کودک می شود که اغلب این احساس تا بزرگسالی با او همراه خواهد بود. کودک یا نوجوانی که کتک می خورد، شحصیتش تحقیر شده، به مرور زمان عزت نفس خود را از دست می دهد و به این باور می رسد که ارزشی ندارد؛ از این رو هر کار خلافی را به راحتی انجام می دهد. در روایات ما نیز آمده است:« کسی که خودش را حقیر می پندارد خود را از شر او در امان ندان.»[3] این کودکان از بازی ها و گردش های جمعی می هراسند و همیشه احساس می کنند که دیگران از آنها بدشان می آید و توان مقایسه کردن استعدادهایشان را با دیگران ندارند.

4-روحیه زورگویی

تنبیه بدنی به کودک می آموزد که می تواند دیگران را کتک زده و از این راه به خواسته هایش برسد، بنابراین او هم به ضعیف تر از خود ( خواهر و برادر کوچک تر و همسالان ) زور می گوید و آنان را کتک می زند. اگر می خواهید این اثر منفی را با تمام وجود حس کنید، رفتارش را با خواهر یا برادر کوچکتر بنگرید. او نیز دقیقا همان گونه که شما با او رفتار کرده اید با آنان رفتار می کند و حتی همان الفاظی را به کار می برد که شما برای خودش به کار می برید.[4]

5-دروغگویی

یکی از علت های دروغگویی کودکان، ترس از مجازات است. تنبیه بدنی سبب می شود کودک برای فرار از مجازات به دروغگویی متوسل شده به مرور زمان این رفتار در او تثبیت شود. از این رو چنانچه می خواهید کودکانی راست گو داشته باشید، باید به گونه ای باشید که اگر خطایی از کودکتان سرزد، بتواند بدون هیچ ترس و واهمه ای با شما درمیان بگذارد.

6-به دل گرفتن کینه ی تنبیه کننده

تنبیه مداوم کودک، باعث می شود کینه ی تنبیه کننده را به دل گرفته، در آینده به شکل های گوناگونی (درس نخواندن، بی نظمی، کارهای خلاف و ...) از تنبیه کننده انتقام بگیرد؛ همچنین باید توجه داشت که کودکان زیر پنج سال معنای تنبیه را به درستی نفهمیده و از آن، دشمنی، ناامنی و خطر را برداشت می کنند.

تنبیه بدنی پیامدهای منفی دیگری نیز دارد که در ادامه فهرست وار به آنها اشاره می کنیم:

-کودکان را به حیله گری و ریاکاری وا می دارد؛

-باعث افسردگی در کودکانمی شود؛

-باعث لجبازی آنان می شود؛

-بچه ها را به سمت خودآزاری سوق می دهد؛

-کودکان را گوشه گیر می کند؛

-آنها را بی ادب و راجع به اطرافیان بی تفاوت می سازد؛

-حس کنجکاوی و ابتکار را درآنان می کشد؛

-احترام و اعتماد کودکان را درباره بزرگ ترها سلب می کند؛

-پرخاشگری را به آنها یاد می دهد؛

-شهامت و غرور بچه ها را از بین می برد؛

-شادی ها را در آنان سرکوب می کند. [5]

منبع کتاب تنبیه آری یا خیر- نوشته مجید همتی



[1] سید محمدحسین طباطبایی، سنن النبی (ص)، ص34

[2] محمدبن یوسف صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد فی السیره خیرالعباد، ج7، ص7

[3] محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج75،ص300

[4] حسین دهنوی، نسیم مهر، ج1، ص93-94

[5] عبدالله مجوزی، چرا تنبیه؟ ص31-32


مطالب مرتبط