خداوند پاکان را دارای سه ویژگی معرفی می فرماید: بخشش در راحتی و رنج، فروخوردن خشم و گذشت از خطای دیگران

خشم مقدس یا نامقدس!؟

خشم مقدس یا نامقدس!؟

خشم یا غضب، از قوای نفس آدمی است که ریشه در حفظ و صیانت انسان از خود دارد و دست خلقت برای حفظ حیات و دفع تهدیدها، آن را در وجود انسان به ودیعت نهاده است. نباید نیروی خشم را از اساس منکر شد و ناکارآمد دانست. همان گونه که قرآن کریم اصل خشم را تخطئه نمی کند و خشم های مقدس را می ستاید. اساساً خشم مقدس، یکی از صفات الهی است که در انسان متجلی شده او را به سمت نام های مقدسی چون قهار و جبار رهنمون می­شود. خشمگین شدن اگر متعادل باشد، در مسیر حق قرار گیرد و ما بر آن غالب باشیم، نه تنها ناپسند نیست، بلکه مطلوب و مورد رضای حق است.

اما خشم نامقدس، ناپسند است. این گونه خشم ها بسیار رایج بوده و آدمی را تا منجلاب نابودی پیش می­برند. از امام رضا (ع) حدیثی کوتاه اما زیبا در این زمینه وارد شده است: «الغَضَبُ مِفتاحُ كُلِّ شَرٍّ» غضب، کلید هر بدی است.[1] سخن بر سر این است که اولاً شایسته نیست منش انسان به گونه ای باشد که به راحتی و به سرعت خشمگین شود؛ ثانیاً روا نیست که حالت خشم از حالت تعادل گذشته و از کنترل خارج شود؛ ثالثاً هنگام بروز زمینه­های خشم و پرخاشگری باید به سرعت دست به کار شد، هیجان خانمان برانداز را لگام زد، مهار کردو به تعبیر دینی، "کظم غیظ" نمود.

5ba89f0cd8426.jpg

خشونت و پرخاشگری از علائم خود کم بینی و خودناباوری است. کسی که احساس حقارت کند، با استفاده از حس انتقام جویی در صدد مقابله با رقیب خویش برآمده و در این مسیر از شیوه های مختلف استفاده می­کند. این گونه افراد با خشونت طلبی درصددند ناکامی و شکست های خویش را پوشش داده و آنها را از این راه نادرست جبران کنند.

انتقام جویی، گونه های مختلفی دارد: یکی از شکل های انتقام جویی، انتقادهای کوبنده و بی جاست. تحقیرها و سرزنشهای دیگران، از دیگر شیوه های پرخاشگری است. زخم زبان، ایجاد لطمه های روحی و استفاده از سخنان رکیک، نوع دیگری از خشونت گرایی را آشکار می سازد چنان که فحاشی و درگیری فیزیکی، اوج پرخاشگری را نشان می دهد.

دین و پیشوایان دینی (ع) به گونه های مختلف درصدد مواجهه با احساس خشونت، رویکرد خشونت طلبی و پرخاشگری برآمده اند و در این رابطه، راهکارهایی را پیش رو گذاشته اند. خداوند پاکان را دارای سه ویژگی معرفی می فرماید: بخشش در راحتی و رنج، فرو خوردن خشم و گذشت از خطای دیگران، در این صورت آنان به مقام احسان نائل می شوند و خداوند، محسنین را دوست دارد: «الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ» کسانی که در فراخی و تنگی انفاق می کنند و خشم خود را فرو می برند و از مردم در می گذرند و خداوند نیکوکاران را دوست دارد.[2]

خشم مقدس، یکی از صفات الهی است که در انسان متجلی شده او را به سمت نام های مقدسی چون قهار و جبار رهنمون می­شود.

بخشش و گذشت پیامدی درونی به نام آرامش دارد، در این صورت کنترل خشم و پرخاشگری هم می­تواند احساس رهایی، سبکی و سکونت قلبی را در پی داشته باشد.

توجه به این مثال می تواند مساله را روشن کند: فرض کنیم زن و شوهری از صبح زود سرکار رفته اند و هر دو، تا عصر به کار مفید مشغول بوده اند، همچنین فرض کنیم آنها صبحانه نخورده اند، فرصتی برای خوردن نهار هم نداشته اند و در آن روز با چند نفر کارشان به دعوا کشیده شده است. فرض سوم اینکه فراهم ساختن شام به عهده خانم است. شامگاهان، مرد بسیار گرسنه، تشنه، با روحی رنجیده و خسته به منزل می­آید و با این صحنه مواجه می شود؛ غذا سوخته و بوی آن فضای منزل را فرا گرفته است. در این شرایط، حالت درونی مرد چگونه است؟ و در این لحظه قبل از هر گونه اقدامی چه حس هیجان آمیزی به او دست می دهد؟ پر واضح است که احساس او در این لحظه اوج خشم بوده و چه بسا رفتار پرخاشگرانه ای از او سر زند.

5ba89ffcd2eab.jpg

اما در دین به ما توصیه کرده اند که کظم غیظ کنید، یعنی خشم خود را فرو برید. به راستی چگونه؟

از بهترین شیوه های مهار خشم و تسلط بر آن در چنین شرایطی این است که در همان لحظه، قدرت و استحکام خویش را از دست ندهیم و به خوبی ها و نکات مثبت زن توجه کنیم، یعنی به خود بگوییم: از آنجا که همسر من مانند من بسیار خسته بوده، غذا سوخته یا همسر من، کسی است که چند روز پیش بهترین غذا را برایم تهیه کرد یا در فلان مجلس آبروداری کرد یا به خاطر من از فلان خواسته خویش گذشت یا علی رغم میل خویش به فلان کار اقدام کرد. اولین اثر این گونه افکار خوش بینانه، کاهش سریع و آسان خشم بوده، ما را در وضعیت تعادل و تعقل قرار می دهد و به دنبال آن در ما آرامشی لذت بخش ایجاد می کند. در این صورت ما می توانیم آرامش حاصل از مهار خشم و گذشت را درون خویش تجربه کنیم. حضرت رضا (ع) برای بیان ویژگی های مومن به این نکته اشاره می کند: مومن هر گاه غضب کند، غضبش او را از مدار حق خارج نمی سازد.[3]

در روایت دیگر از امام رضا (ع) آمده است: کسی که غضب و خشم خود را نگه دارد، خداوند عذابش را از او نگه خواهد داشت و کسی که خوش خلق باشد خداوند او را به درجه روزه دار شب زنده دار می رساند.[4]

منبع: سبک زندگی رضوی، محمد تقی فعالی

----------------------------------------------

پی نوشت ها:

[1]. طبرسی، مشکاه الانوار، ص216.

[2]. آل عمران، 134.

[3]. حلی، العدد القویه، ص292.

[4]. صدوق، عیون الاخبار الرضا علیه السلام، ج2، ص71، مجلسی، بحارالانوار، ج68، ص388.


مطالب مرتبط