تربیت کودک امری نیست که از زمان تولد فرزند آغاز شود، بلکه کودک بخش عظیمی از روحیات و شخصیت خود را از پدر و مادر...

رفتار با فرزند در کلام امام رضا (علیه السلام)

رفتار با فرزند در کلام امام رضا (علیه السلام)

تنها انتخاب نام نیک برای فرزند کافی نیست؛ بلکه باید فرزند را با لحن زیبا و لفط خوب خطاب کرد. این نوع خطاب کردن در سیره ی امام رضا (علیه السلام) در رفتار با فرزندش جواد کاملاً مشهود است که از همان ابتدا وی را با احترام و با کنیه خطاب می کرد و می فرمود: «من به ابی جعفر چنین گفتم و ابوجعفر برای من چنین نوشت.»
راوی می گوید: «در سالی که امام رضا (علیه السلام) قصد سفر به خراسان را داشت؛ برای ادای فریضه حج به همراه فرزندش راهی مکه شد و من نیز افتخار همراهی آنان را داشتم. زمانی که آن حضرت با خانه ی خدا وداع کرد فرزندش ابو جعفر برسنگی نشسته بود و از جای خود بر نمی خاست. موفق غلام امام رضا (علیه السلام) به نزد آن حضرت رفت و موضوع را مطرح کرد.
امام به نزد او آمد و و فرمود: چرا بر نمی خیزی عزیز من؟ فرمود: چگونه برخیزم در حالی که شما با خانه ی خدا چنان وداع کردی که گویی دیگر به سوی آن باز نمی گردید؟[1]
با اینکه امام جواد (علیه السلام) کودکی شش ساله یا هفت ساله بود؛ همراه پدر در مراسم حج حضور داشت و امام او را با کلمه ی عزیزم خطاب کرد و غلامان نیز با تأسی از آن حضرت، وی را با احترام و با کنیه خطاب می کردند.
رفتار محترمانه با فرزندان، آثار و برکات بسیار دارد. یکی از فواید آن این است که این احترام در شکل گیری شخصیت آنها تأثیر مثبت می گذارد و از آنها افرادی مؤدب و قابل احترام می سازد. کودکی که از سوی پدر و مادرش احترام ببیند؛ او نیز یاد می گیرد که با پدر و مادر و دیگران با احترام رفتار کند و سخنان مودبانه بگوید.

تنها انتخاب نام نیک برای فرزند کافی نیست؛ بلکه باید فرزند را با لحن زیبا و لفط خوب خطاب کرد.


محبت به فرزندان
هر پدر و مادری به طور طبیعی به فرزندان خود علاقه داشته و آنها را دوست دارد؛ اما در روایتی از امام رضا (علیه السلام) محبت به فرزند در کنار لزوم نیکی به پدر ومادر قرار داده شده است.
آن حضرت روزی از یکی از اصحابش پرسید: آیا پدر و مادر داری؟
عرض کرد: خیر
فرمود: آیا فرزند داری؟
عرض کرد: بلی
فرمود: پس برای تو نیکی به فرزند به جای نیکی به پدر و مادر کفایت می کند در ادامه فرمود: به فرزندان خود نیکی کنید، چرا که آنها شما را روزی دهنده خود می دانند.[2]

تفاوت میان دختر و پسر
هر چند در اسلام میان فرزندان، تفاوتی نیست و رعایت تساوی و برابری میان آنان از دستورات دین است، اما در برخی موارد ترجیح دختران بر پسران یک اصل شناخته شده است؛ زیرا دختران از عاطفه ای بیشتر و احساساتی ظریف تر برخوردارند.
اگر به این احساسات بی توجهی شود، آنان سرخورده و رنجیده خاطر می شوند. امام رضا (علیه السلام) در ضرورت رعایت این اصل، به نقل از جدش رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «إنّ اللهَ تَبارَک و تَعالى علَى الإناثِ أرَقُّ مِنه على الذُّکُورِ، و ما مِن رَجُلٍ یُدخِلُ فَرحَةً على امرَأةٍ بَینَه وبَینَها حُرمةٌ إلّ فَرَّحَه اللهُ یَومَالقِیامَةِ «خداوند بزرگ نسبت به زنان مهربان تر از مردان است و مرد، زنی از محارم خویش را شاد نمی کند؛ مگر آنکه خداوند او را در قیامت شاد خواهد ساخت.[3]

5a119693e5ae2.jpg

وفای به عهد
تربیت کودک امری نیست که از زمان تولد فرزند آغاز شود، بلکه کودک بخش عظیمی از روحیات و شخصیت خود را از پدر و مادر به ارث می برد و در بسیاری از رفتارها از آنها تقلید می کند. به همین دلیل پدر و مادری که فرزنددار شوند؛ باید مسائل اخلاقی مانند وفای به عهد را تمرین کنند.
کودکی که همواره پدر و مادر خود را الگوی رفتاری خود می داند و تمامی رفتارهای آنها را کاوشگرانه برای خود تحلیل می کند، می تواند وفای به عهد را نیز از همان خردسالی یاد بگیرد. امام رضا (علیه السلام) به یاران خود فرمود: «هرگاه به کودکان خود وعده ای دادید، به وعده خود وفا کنید؛ زیرا آنها شما را روزی رسان خود می دانند و خداوند متعال از هیچ چیز به اندازه ی ظلم به زنان و کودکان خشمگین نمی شود». [4]
بی گمان در چنین شرایطی اگر کودک در برابر بدعهدی های مکرّر والدین خود قرار گیرد، افزون بر سرخوردگی، اعتماد خود را نسبت به آنها از دست می دهد و شاید بتوان گفت، بدترین پیامد این بی اعتمادی در دوران بلوغ که فرزندان بیش از هر زمان دیگری نیازمند کمک و راهنمایی پدر و مادر خود هستند، خود را نشان خواهد داد؛ زیرا کودکی که با بی اعتمادی به والدین بزرگ شده، نمی تواند به هیچ کس دیگر اعتماد کند. بدیهی است که چنین فرزندانی در معرض آسیب های جدی قرار دارند.
جالب این است که امام رضا (علیه السلام) در اهمیت این موضوع، می فرماید: «کوتاهی در این باره خشم خداوند را در پی دارد.» از این نکته چنین برمی آید که پدر و مادر در برخورد با کودکان تنها با آنها رو به رو نیستند، بلکه خداوند متعال ناظر رفتارهای کوچک و بزرگ آنهاست و از آنها به دلیل برخورد با کودکان خود سؤال خواهد کرد و در صورت کوتاهی، بر آنان خشم خواهد گرفت.

تربیت کودک امری نیست که از زمان تولد فرزند آغاز شود، بلکه کودک بخش عظیمی از روحیات و شخصیت خود را از پدر و مادر به ارث می برد.


ایجاد اعتماد به نفس و خودباوری در فرزندان
اعتماد به نفس و خودباوری در فرد یکی از مهم ترین مسائلی است که در شخصیت وی موثر بوده و در چگونگی بروز رفتارهای گوناگون نقش می آفریند. نکته ی مهم و قابل توجه در این باره ایجاد و تقویت این ویژگی در افراد از زمان کودکی است.
در روایتی آمده است که روزی یکی از یاران امام رضا (علیه السلام) نزد آن حضرت از فرزندش که مال او را تباه ساخته است، شکایت برد. امام فرمود: «این مال در برابر نعمتی که خداوند به واسطه او به تو ارزانی داشته است بسیار اندک است.»[5]
همان طور که ملاحظه می شود امام تربیت فرزند، ایجاد خودباوری در وی و اعطای فرصت دوباره به او را بسیار مهم تر از میزان خسارت مالی دانسته که بر آن مرد وارد شده است. آن حضرت نه تنها به دلیل تلف شدن آن همه مال توسط فرزند آن مرد، اظهار تأسف نمی کند، بلکه به یاد او می آورد که خداوند به واسطه آن فرزند نعمتی بزرگ به وی ارزانی داشته است.
این سخن امام به معنای رها کردن فرزند به حال خود نیست، بلکه به معنای اعطای فرصتی دوباره برای ایجاد مهارت و اعتماد به نفس در فرزند است.

منبع: فصلنامه ژرفای آفتاب، شماره 13

--------------------------------------
پی نوشت ها:
[1]. مجلسی، محمد باقر1395؛ بحار الانوار؛ ج 49 ، ص012 ؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه.
[2] . نوری، حسین،1407؛ مستدرک الوسائل، ج 15 ، ص170؛ بیروت: آل البیت.
[3] . حر عاملی، محمد بن حسن؛ 1412؛ وسائل الشیعهْ، ج15؛ ص 104 تهران: انتشارات مهر.
[4] . مجلسی، محمدتقی،1367، مرآهًْ العقول، ج21 ، ص 87، تهران: دارالکتب الاسلامیهًْ.
[5] . همان، ص 84.




مطالب مرتبط