اقوام گذشته به اين جهت هلاك و نابود گشتند كه مرتكب گناهان مى ‏شدند و دانشمندانشان سكوت کرده، و نهى از منكر نمى‏ کردند.

سرزنش دانشمندان و علمای ساکت در برابر گناهان

سرزنش دانشمندان و علمای ساکت در برابر گناهان

خداوند در آيه 63 سوره مائده حمله را متوجه دانشمندان از اهل کتاب كرده كه با سكوت خود آنان را به گناه، تشويق مى کردند و مى‏ فرماید: «چرا دانشمندان مسيحى و علماى يهود، آنها را از سخنان گناه ‏آلود و خوردن اموال نامشروع باز نمى

دارند»(لَوْ لا يَنْهاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ). يعنى، دانشمندان براى اصلاح يك اجتماع فاسد، نخست بايد افكار و اعتقادات نادرست آنها را تغيير دهند، و به اين ترتيب آيه، راه اصلاح جامعه فاسد را كه بايد از انقلاب فكرى شروع شود به دانشمندان و [علما] نشان مى ‏دهد. و در پايان آيه، قرآن به همان شكل كه گناهكاران اصلى را مذمت کرده، دانشمندان ساكت و ترك كننده امر به معروف و نهى از منكر را مورد مذمت قرار داده، مى ‏گويد: «چه زشت است كارى كه آن ها انجام مى ‏دهند» (لَبِئْسَ ما كانُوا يَصْنَعُونَ). و به اين ترتيب روشن مى ‏شود كه سرنوشت كسانى كه وظيفه بزرگ امر به معروف و نهى از منكر را ترك مى ‏كنند به خصوص اگر از دانشمندان و علما باشند سرنوشت همان گناهكاران است و در حقيقت شريك جرم آن ها محسوب مى ‏شوند. از ابن عباس نقل شده است: اين آيه شديدترين آيه ‏اى است كه دانشمندان وظيفه ‏نشناس و ساكت را توبيخ و مذمت مى ‏كند. اين حكم تمام رهبران فكرى و دانشمندانى را كه به هنگام آلوده شدن مردم به گناه خاموش مى ‏نشينند در بر مى‏ گيرد، زيرا حكم خدا در باره همگان يكسان است!(تفسير نمونه، ج‏4، ص: 446). در حديثى از امير مؤمنان على (ع) مى‏ خوانيم: «اقوام گذشته به اين جهت هلاك و نابود گشتند كه مرتكب گناهان مى ‏شدند و دانشمندانشان سكوت کرده، و نهى از منكر نمى کردند، در اين هنگام بلاها و كيفرهاى الهى بر آنها فرود مى ‏آمد، پس شما اى مردم! امر به معروف كنيد و نهى از منكر نمائيد، تا به سرنوشت آنها دچار نشويد».(الكافي (ط - دارالحديث) ؛ ج‏9 ؛ ص486، باب28، ح6) و نيز آمده است: «خداوند متعال مردم قرون پيشين را از رحمت خود دور نساخت مگر بخاطر اينكه امر به معروف و نهى از منكر را ترك گفتند، عوام را به خاطر ارتكاب گناه و دانشمندان را به خاطر ترك نهى از منكر مورد لعن خود قرار داد و از رحمت خويش دور ساخت».(نهج البلاغة (للصبحي صالح) ؛ ؛ ص299،آخرخطبه192(قاصعه)).

یادداشت: علی کفشگر فرزقی

منبع: تفسیر نمونه


مطالب مرتبط