قدیمی ترین تصاویر بارگاه امام رضا علیه السلام در نخستین روزنامه سفر در ایران

قدیمی ترین تصاویر بارگاه امام رضا علیه السلام
۱۲ مهر ۱۳۹۷ 284 91.7 KB 3 0

قدیمی ترین تصاویر بارگاه امام رضا علیه السلام

5bb1e6421df13.png

بارگاه مطهر حضرت ثامن الائمه علیه السلام از دیرباز موضوع نقاشی و عکسبرداری هنرمندان بزرگ ایران بوده است. به طوری که با استفاده از ابزار تصویرسازی از این مکان ملکوتی طرح ها کشیده اند.

بانگاهی گذرا به اولین کتاب های مصور قدیمی و نخستین روزنامه ها و مجلّه های مصور ایرانی می توان تصاویری ازعشق و ارادت ایرانیان به ائمه اطهار(علیهم السلام) را ملاحظه نمود.

5bb1e65f7995e.png


با بررسی کتابهای چاپ سنگی دربارۀ خطه خراسان، قدیمی ترین تصاویر بارگاه امام رضا علیه السلام در کتاب «روزنامه حکیم الممالک» چاپ 1286ق/. 1248ش. به دست آمد. این کتاب در واقع یادداشت های روزانه نخستین سفرناصرالدین شاه از تهران به مشهد به قصد زیارت حرم مطهرامام هشتم علیه السلام است.
زمانی که ناصرالدین شاه تصمیم گرفت خاطرات سفر خود را بنویسد، «اولین روزنامه سفر در ایران » به عنوان برگی از تاریخ پدید آمد.وی از علی نقی حکیم الممالک (پزشک مخصوص خود) خواست تا در سفر اول خراسان یادداشت هایی که خود شاه نگارش می کرد را به شکل روزنامه، مدیریت و چاپ کند. این روزنامه که به نام « روزنامه حکیم الممالک» نام گرفت، از روز یکشنبه 15 ذیحجه 128قمری منتشر شد و تا روز دوشنبه 22جمادی الاول 1284ق، روز مراجعت شاه به سلطنت آباد، ادامه داشت؛ شامل گزارش روز به روز حالات شاه و دیدنی ها و وضع جغرافیایی هر ناحیه است.
بعد از پایان سفر همه یادداشت های این روزنامه یا سفرنامه در 485صفحه به خط نستعلیق و همراه چندین تصویر از بناهای معروف مسیر راه از روی عکس های گرفته شده عکاسباشی دربار، به قلم «میرزا بزرگ غفاری» در سال 1286ق، به شکل چاپ سنگی منتشر شد. به عبارت دیگر «روزنامه حکیم الممالک» در حقیقت همان سفرنامه خراسان است که مدیریت آن برعهدۀ حکیم الممالک بوده و بعدها نیز به همین نام خوانده شده است. این کتاب دارای تصویرهایی از مسجد گوهرشاد، مقبره بایزید بسطامی، گنبد و ایوان ناصریه و صحن مبارک ثامن الائمه(علیه السلام)است.
میرزا بزرگ غفاری، فرزند میرزا محمد از نقاشان معروف دورۀ قاجار است که مدتی در کاشان و بقیه عمر را درتهران گذراند. وی در سال 1304ق. درگذشت. از بقیه جزییات زندگانی اش اطّلاعات چندانی در منابع موجود نیست. از میرزا بزرگ غفاری، آثاری برجای مانده است که نشانگر مهارت و توانایی شگفت وی در نقاشی است.
از جمله کارهای قلمی وی، چهار تصویر مختلف از بارگاه مطهر ثامن الائمه علیه السلام است که در کتاب چاپ سنگی«روزنامه حکیم الممالک» موجود است.

5bb1e6b30db9c.png


این تصویرها عبارتند از:
ایوان طلا و گنبد مطهر حضرت رضا علیه السلام، مسجد گوهرشاد، دورنمای مسجد گوهرشاد و نیمی از ایوان طلا و قدری از شهر مشهد مقدس، صحن انقلاب، گنبد مطهر و مناره در حال ساخت آن.

سید مهدی سید قطبی

منبع: فصلنامه آستان هنر؛ پیش شماره 9


مطالب مرتبط