دستاورد های مهندسی و عمرانی در دوران جنگ

مهندسان جهادی
۳ آبان ۱۳۹۷ 37 4 KB 2 0

مهندسان جهادی

اگر امروز شاهد ساخت پل‌ها و سدهای عظیم در کشور هستیم و می‌بینیم فناوری احداث این سازه‌ها در کشور بومی شده است، باید ردپای آن را در دوران جنگ جست وجو کنیم؛ زمانی که برای عبور تجهیزات و نفرات از رودخانه‌های عظیم باید پلی محکم در کمترین زمان ممکن ساخته می‌شد.

5bd1ea825a8e7.jpg

(پل خیبر)

پل خیبر جزو شاهکارهای مهندسی جنگ است . پلی شناور به طول 14 کیلومتر بود که روی هور احداث شد. منطقه عملیاتی خیبر در شرق رود دجله و داخل هور الهویزه واقع بود. مهندسان برای شناور نگه‌داشتن پل از مواد پلیمری استفاده کردند و در طول مسیر قطعات یدکی به پل اصلی متصل شد تا چنانچه پل مورد بمباران هواپیماهای دشمن قرار گرفت، روند تعمیر و بازسازی آن در کوتاه‌ترین زمان، ممکن باشد. به این ترتیب از تلفیق فوم و فایبرگلاس که استحکام پل را در مقابل حملات بی‌امان دشمن بالا می‌برد، استفاده شد. با توجه به شرایط خاص جنگی، پل‌های نمونه در یکی از کارگاه‌های متعلق به کمیته فنی دفتر مرکزی جهاد سازندگی ساخته شد. سپس قطعات ساخته شده برای بررسی و انجام آزمون‌های لازم به دریاچه مجموعه ورزشی آزادی تهران انتقال داده شد تا زیر نظر فرماندهان نظامی، همه چیز پیش از مرحله عملیات در تهران مورد بررسی قرار گیرد. در اینجا به سفارش سپاه قرار شد جهاد سازندگی 30 کیلومتر از این نوع پل را در مدت 5/2 ماه بسازد و تحویل دهد. با هماهنگی میان وزارتخانه‌های صنایع سنگین، صنایع بازرگانی، جهاد و سپاه مراحل ساخت این پل پیش رفت.

سرانجام پل خیبر در قطعاتی به ابعاد 3 در 5 متر با سطحی مقاوم از پروفیل و محفظه‌ای از پلی اورانان فوم که با فایبرگلاس پوشیده بود، ساخته شد. هر قطعه از این پل 1200 کیلوگرم جرم داشت. از این پل در رودهایی با آبدهی حداکثر دو متر مکعب بر ثانیه استفاده می‌شد و می‌توانست تا شش تن جرم را روی خود تحمل کند. سبک بودن این پل، ویژگی قابل توجهی بود که در لحظات بحرانی جنگ به کار می‌آمد.

عملیات خیبر با بهره‌گیری از همین پل‌ها و فداکاری رزمندگان به پیروزی رسید. هدف این عملیات که سوم اسفند 1362 آغاز شد، تصرف و تامین جزایر مجنون و بخشی از هورالهویزه بود و ضمن آزاد‌سازی جزایر مجنون و چند روستای منطقه، حداقل 50 حلقه چاه نفتی تصرف شد.

5bd1ea5ef241a.jpg

(پل خضر )

پس از اجرای عملیات والفجر ۸، نیروهای مستقر در منطقه فاو، نیازمند پشتیبانی و تدارکات بودند. جایی که وجود رودخانه اروند با عرض حدود ۹۰۰ متر، کار تدارکات‌رسانی با قایق را بسیار کند و دشوار کرده بود. هنگام فتح فاو تمام ادوات، نیروها و ماشین‌آلات از ساحل اروندکنار به ساحل فاو با قایق منتقل می‌شد. به طوری که بزرگ‌ترین وسیله‌ای که با قایق‌ها امکان جابه‌جایی داشت یک وانت‌بار بود. در این میان احتمال حمله عراقی‌ها و واژگونی قایق‌ها نیز وجود داشت.

در اینجا بود که برای عبور سریع از اروندرود، مهندسان پشتیبانی جهاد از تجربه کاری خود در مناطق محروم استفاده کردند. آنها در برخی مناطق دیده بودند یک شناور متصل به دو طناب به نام جرس یا کلک از عرض رودخانه عبور می‌کند. به این صورت که یک نفر روی جرس می‌ایستاد و با کشیدن طناب، جرس را همراه نفرات و ابزارهایی که روی آن بود از یک سوی رودخانه به سوی دیگر می‌برد. به این ترتیب مهندسان مکانیک و ماشین‌آلات با‌توجه به شرایط منطقه جنگی برای حل مشکل عبور از اروند، پل خضر را طراحی کردند.

این پل از یک صفحه بزرگ شناور به نام دوبه تشکیل شده بود. در دو سوی پل، دو سیم بکسل قوی به موازات یکدیگر در عرض رودخانه کشیده می‌شد و در ساحل به شمع‌های از قبل نصب شده محکم شده بود. سیم بکسل سومی هم وجود داشت که دور چرخ یک تراکتور پیچیده شده بود و در حقیقت نیروی پیش‌برنده پل خضر بود که روی دوبه قرار داشت. با استفاده از این پل توانستند ماشین‌آلات و تدارکات سنگین را به رزمندگانی که در فاو بودند برسانند. پس از پل خضر بود که برای تسهیل رفت و آمد به فاو، پل عظیم بعثت روی اروندرود احداث شد. پل‌های خضر 3 و 4 که بعدها ساخته شدند از نمونه‌های پیشین خود بزرگ‌تر بودند، ظرفیت جابه‌جایی بیشتری هم داشتند و قطعات به کار رفته در آنها نیز قوی‌تر و مجهزتر بود. تجربه ساخت پل‌های خضر اولیه در ساخت خضرهای جدید به کار گرفته شد. یکی از مشکلات این پل‌ها، ساییدگی زیاد سیم بکسل‌ها بود که با طراحی غلتک‌های بزرگ‌تر حل شد. همچنین با تغییر زاویه نصب تراکتور روی دوبه، قطر رینگ تراکتور، سایز سیم بکسل‌ها، محل قرار گرفتن گوشواره‌ها و نوع شمع‌کوبی، کیفیت کارکرد پل افزایش یافت.

ارزان بودن قطعات، قابلیت نصب سریع اجزای پل خضر و پیچیده نبودن کار با آن، از مزیت‌های این پل‌ها در پشتیبانی از جبهه فاو بود. به‌طوری که هواپیماهای عراقی هیچ‌گاه نتوانستند این پل متحرک را مورد حمله قرار دهند. در کل چهار پل خضر در عملیات والفجر 8 روی رودخانه خروشان اروند ساخته شد که با استفاده از آن کامیون‌های پر از بار همراه ماشین‌آلات سنگین مانند لودر و بولدوزر به شهر فاو حمل می‌شد.

5bd1ea36e391d.jpg

(پل بعثت)

پس از فتح فاو باید پلی ساخته می‌شد که 24 ساعته کار انتقال تجهیزات و تدارکات و مهمات را از طریق آن انجام دهند. پلی که در مقابل تلاطم خروشان اروندرود مقاومت کند، قابلیت ترمیم و بازسازی سریع پس از حملات هوایی را داشته باشد و از همه مهم‌تر، به سرعت قابل احداث باشد.

در اینجا بود که بهروز پورشریفی از جهاد سازندگی ایده ساخت پل بعثت را مطرح کرد. پلی به طول 900 متر با عرض 12 متر که از لوله‌های توخالی متصل به هم ساخته می‌شد. این لوله‌ها در جهت جریان رودخانه قرار داده می‌شدند. به این ترتیب مهندسان 5000 لوله 12 متری، به قطر 142 سانتی‌متر و ضخامت 16 میلی‌متر از جنس فولاد را از عمق 12 متری تا سطح آب به هم متصل کردند و پلی به وجود آوردند که هم در برابر جریان آب اروند‌رود مقاوم بود و هم توانایی تحمل وزن ماشین‌های سنگین رزمی و تدارکاتی را داشت. آنها لوله‌ها را با اتصالات متحرک به هم متصل کردند و سپس لوله‌ها را از اسکله‌ای که برای همین منظور ساخته بودند به داخل آب هدایت کردند. مشکل مهم در این میان شناور کردن لوله‌ها بود. برای این کار دو طرف لوله‌ها را با پارچه‌های برزنتی بستند تا لوله‌ها غرق نشوند. پس از انجام اتصال لوله‌ها، پارچه‌های برزنتی را کنار می‌زدند تا آب با فشار از لوله‌ها عبور کند و لوله‌ها زیر آب بروند و غرق شوند. بعد از نصب، لوله‌ها را زیرسازی و آسفالت می‌کردند. ساخت این پل شش ماه زمان برد و در طول این مدت بارها مورد بمباران دشمن قرار گرفت. با این حال قابلیت تعمیر سریع پل موجب شده بود پس از هر بمباران، آسیب‌هایش ‌به سرعت توسط گروه‌های مهندسی بازسازی شود.

5bd1e9e52b510.jpg

جاده سید الشهدا

جاده سیدالشهدا از دیگر ابتکارات جهادگران در طول دفاع مقدس است. برای حفظ جزایر مجنون تنها یک راه وجود داشت و آن ایجاد جاده تدارکاتی بود.نکته قابل توجه در احداث این جاده قرار داشتن روی هور بود و به نوعی باید باپر کردن این قسمت از هور ساخته می شد. جهادگران این جاده را به طول 14 کیلومتر در هور با عمق 2تا 3 متر اجرا کردند و نام آن را به بزرگراه سید‌الشهدا(ع) گذاشتند.


مطالب مرتبط