سخن گفتن آغاز هر اقدام و عمل نیک است در صورتی که با شرایط انجام شود، و ویرانگر و زیانبار است اگر نسنجیده و نابخردانه باشد.

کم گویی و خاموشی

کم گویی و خاموشی

سکوت کردن و کم گویی و پرهیز از گفتار و سخنان نسنجیده از مهمترین مسائل اخلاقی است. امام رضا علیه السلام می فرماید: «مَا أَحْسَنَ الصَّمْتَ لَا مِنْ عِيٍّ والمِهذارُ لَهُ سَقَطَاتِ. چه زیباست سکوت نه از سر ناتوانی. آدم بیهوده گوی (و پر حرف) پرتگاه هایی دارد».

بیشتر کارها با کلام آغاز می شود، و چگونگی هر کار، و درستی و نادرستی آن به کلام بستگی دارد. در مقایسۀ گفتن و نگفتن، باید به چگونگی گفتن ها اندیشید. اگر جایگاه سخن و درست گفتن را رعایت کنند، سخن راهگشاست، و اگر این شرایط رعایت نشود دم فرو بستن و سکوت رهایی بخش است.

از امام سجاد علیه السلام پرسیدند: سخن گفتن برتر است یا دم فروبستن و سکوت؟ امام فرمود: هر یک از این دو آفاتی دارد. اگر هر دو از آفات به دور باشد سخن گفتن برتر از دم فرو بستن است. گفتند:این چگونه می شود؟ فرمود: زیرا خدای بزرگ پیامبران و جانشینان آنان را با سکوت نفرستاده است، بلکه آنان را با سخن گفتن فرستاده است، و شایستگی برای بهشت با سکوت پدید نیامده است، و ولایت و دوستی خداوند در پرتو سکوت تحقق نیافته، و با سکوت از آتش دوزخ رهایی نیافتند، بلکه همۀ این ها با سخن گفتن به دست آمده است...(بحار71/274).

سخن گفتن آغاز هر اقدام و عمل نیک است در صورتی که با شرایط انجام شود، و ویرانگر و زیانبار است اگر نسنجیده و نابخردانه باشد. چه بسیار شورش ها و جنگ ها که از کلام آغاز شده، و چه بسیار صلح ها و دوستی ها که از گفتار پدید آمده است.

برای اهمیتی که سخن گفتن دارد شناخت سخن و معنا و زمینه ها و شرایط آن بسیار ضروری است، تا از پیامد های ویرانگر نسنجیده گویی رهایی یابند. شرط لازم برای سخن گفتن،گزینش واژه های زیبا و انسانی، و دوری ار هر سخن نازیبا و زشت است. باید براستی از هرگونه زشتگویی، و به کار بردن واژه های غیر اخلاقی دوری کرد، تا دل همگان را به دست آورد.

امام صادق علیه السلام می فرماید:« ای شیعیان! مایۀ زینت ما باشید، و ننگی را برای ما موجب نگردید. با مردمان به نیکی سخن بگویید، و زبان هایتان را نگه دارید، و از زیاده گویی و سخن زشت باز دارید.(امالی صدوق/327)

باید در تنهایی و با خودی ها به ویژه خانواده این عادت را در خود نهادینه کرد، و در هیچ حال کلمات زشت بر زبان نیاورد و حتی با شوخی نیز آن ها را ترک کرد. تا در روابط مردمی سخنی ناهنجار و چندش آور از کسی شنیده نشود. باید همواره این حکمت نبوی را پیش چشم داشت: پیامبر صلی الله علیه و اله فرمود: « در بهشت غرفه هایی است که درون آن ها از بیرونش دیده می شود. در این جایگاه ها کسانی از امت من زندگی می کنند که سخنان زیبا بر زبان می آورند، و (مردم را) اطعام می کنند، و (به همه) سلام می دهند، و همواره روزه می گیرند، و شب هنگام که همگان خفته اند بیدارند و نماز می گزارند.(معانی الاخبار/251)

بنا بر این انسان باید از پرگویی و سخنان نازیبا و زشت پرهیز کند تا با زبان خود کسی را مورد آزار و اذیت قرار ندهد.

یادداشت: علی کفشگر فرزقی

منبع: برگرفته از فراز هایی از سخنان امام رضا علیه السلام، دفتر هفتم، محمد حکیمی


مطالب مرتبط