چکیده دعـا برای ظـهور حضرت ولیـعصر (علیه السلام) و تعـجیل در فرج ایشان نزد ائمه از اهمیت بسیار والایی برخوردار و به انجام آن تأکید فراوان شده است البته دعا...

​بازانگاری حقیقت دعا برای ظهور
۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۶ 494 7 MB 44 0

​بازانگاری حقیقت دعا برای ظهور

چکیده

دعـا برای ظـهور حضرت ولیـعصر (علیه السلام) و تعـجیل در فرج ایشان نزد ائمه از اهمیت بسیار والایی برخوردار و به انجام آن تأکید فراوان شده است البته دعا برای فرج باید همراه با شرایط و آدابی باشد که از مهمترین این شرایط خواست واقعی مردم و احساس اضـطرار به امـام (علیهم السلام) است و اگـر این اضـطرار و احساس درماندگی در هنـگام دعــا کردن نباشد نباید امیـد داشـت که دعـا به اجابت بـرسد لذا شـرط لازم و ضـروری برای استجابت دعـای فـرج ایجـاد حالت اضـطرار در وجـود انـسان عارف و محب مهدی زهرا (علیهم السلام) می باشد.

کلید واژه ها : حقیقت دعا، دعا برای امام عصر، استجابت دعا، اضطرار به امام زمان، فرج، ظهور

بیان مسئله

در تعالیم پیشوایان دین، دعا حلقة ارتباط خالق با مخلوق معرفی شده است و ملجأ و پناهگاهی است برای انسان درمانده که از همه جا قطع امیـد کرده است. دوره غیـبت مـملوء از فتـنه ها، آشوب ها و گرفتاری هاست. یـکی از مسائلی که می توانـد باعث آرامش انسان باشد تمسّـک به وجود مبارک حضـرت و دعا برای ظهور و فرج ایشان است که در روایات ائـمّه معصومین (علیهم السلام) بـه انجـام این مسئـله تأکید و توصیـه فـراوان شده ، البـتّه دعـایی که با شرایط لازمش همراه باشد حتـماً فرج و گشایش خـواهد داشت. معـرفت و محـبّـت ، خـواستن و اضـطرار مـردم نسبت به امـام از شـرایط ضروری برای استجـابت دعـای فرج، می باشد. لذا مشکـل و مسئله مهم در این جاست که چرا دعـاهای فراوان شیعه برای ظــهور حضـرت حـجـّت (علیه السلام) به استجابت نمی رسد؟ در این مقـاله که به صورت کتابـخانه ای انجام شده سعی گردیده تا اوّلاً، حقیـقت و مفهوم دعا ، ضرورت و اهمّیّت آن برای ظهور و فرج مولا بیان شود ثانیاً، شرایط استجـابت دعا بررسـی شده تا مشخص شود چه شرایطی برای استجابت دعـا لازم و ضـروری است ثالثاً، اضـطرار و درماندگی به وجود مبارک حضـرت بیان گردیده و در پایان گام های لازم برای ایجاد این شرط مهـم ذکر شده که با انجام این شـرایط و گام ها امید است خـداوند متعـال دعـاهای فراوان شیعـیان را در امر ظهـور به استجابت برساند و چشمان همه ما را به جمال نورانی اش منوّر سازد.

چرا دعاهای فراوان شیعیان برای ظهور مستجاب نمی شود؟

معنای دعا

دعـا به معنای خواندن، سـؤال کردن و مناجات با خـداست (قاموس قرآن، قرشی، ج2، ص344) خـدا را نزدیک دیدن و بـا او سـخن گفتن از مهـم تـرین عبـاداتی است که در قـرآن کریـم و روایات ائـمّه معـصومین (علیهم السلام) بـسیار به آن اشاره شده است. خـداوند متعـال می فرماید: «قُلْ مَا یَعْبَؤُاْ بِکمُ‏ رَبىِّ لَوْ لَا دُعَاؤُکُم؛ اگر دعـای شما نباشد پروردگارم به شما توجهی نمی کند.» (فرقان/77) در تعـالیم انبـیاء و اولیـاء الهی نیـز دعـا برتـرین عبـادت، ستـون دیـن ، عـلّت روشنایی آسمـان ها و زمیـن، سلاح مـؤمن و مغـز هـمه عبـادات1 مـعرفی شـده است. پیـامبر اکـرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فـرمـوده اند: «دعـا سـلاح مـؤمـن، ستـون دین و روشـنایی آسمـان ها و زمیـن است»2(عیون اخبار الرضا، ابن بابویه، ج2، ص37) دعـا به دلیل ارتــباط معنوی است که در قـالب راز و نیـاز با خـالق عالـم به دست می آید به عبارت دیـگر آدمی درحال دعـا از همه کس و همه چیـز منقـطع و به عـالم غیـب متـصل می شود و ایـن فرصـتی است بی نـظیر که در بـحران ها بـهترین پناهگاه بنـدگان خداست. دوره غیـبت نیـز دوره فتنـه ها، خطـر ها و انـحـراف هاست لـذا باید با دعـا کردن بـرای ظـهور حـضرت ، خـویش را از دام این همه سختی ها رهانید و برای فرج ایشان به خـدای یکـتا متـوسل شـد.

دعا مناجات و سخن گفتن با خدا و مغز همة عبادات می باشد.

اهمیت و ضرورت دعا برای ظهور امام زمان (علیه السلام)

هر انسانی در امور شخصی به ویـژه در سختی ها و تنـگناهای زندگی دست به دعا بلند می کند و گشـایش در امور خود را از خـداوند متـعـال در خـواست می نماید و تا اجـابت کامـل دسـت از دعا برنمی دارد ولی نسبت به مسئـله مهـم دعـا برای فـرج حـضـرت (ارواحنـا فـداه) آنـگونه که شایسته است اهتـمام نمی ورزد. غـافـل از این که این دعـا از بهـترین دعاهاست زیرا خیر و سعـادت دنیـا و آخـرت همـة انسانـها و گشایش در امـور مـادی و معـنوی همة عالـم وابسته به امـر ظـهورحضـرت ولیـعصر (علیه السلام) است . ایشان خـود در این باره می فرمایند:« «اکثروا الدعا بتعجیل الفرج فان ذلک فرجکم؛ برای تعجـیل در فـرج و ظـهـور من بسیار دعـا کنید که همانا فـرج من، فـرج و گشـایش خـود شماست.»(کمال الدین، ابن بابویه، ج2، باب42، حدیث4، ص239)

بنابراین اگر مردم در زمـان غیبت و سختی های آن برای ظهـور و تعـجیل در فـرج مولایمان دعـا کرده و قصد یاری ایشان را نمایند خداوند تعالی نیز طومار غیبت را در هم پیچیده و آن بزرگوار را ظاهر می نماید.

دعـا برای ظهـور و گشـایش چنـان مـورد تأکید قـرار گرفته است که امـام حسـن مجتـبی (علیـه السلام) در عالـم خـواب یا مکاشفه به مرحوم آیت الله میرزا محمد باقر فقیه ایمانی فرمودند: «در منـبرها به مردم بگویید و بـه آنان دستور دهید تـوبـه کنند و برای تعجیل ظهـور حضرت حجّت (علیه السلام) دعا نمایند. دعا برای آن حضرت مانند نماز میّت نیست که واجب کفایی باشد و با انجام دادن عده ای از دیگران ساقـط شود بلـکه مانند نمـازهای پنج گانه است که بر هر فـرد بالغ واجـب است برای ظهـور آن حضرت دعا کند.» (مکیال المکارم، موسوی اصفهانی، ج1، ص438)

وامـام حسـن عسـگری (علیه السلام) فرمـودند: «سوگند به خدا -فرزندم- دارای غیـبتی خواهـد بود کـه هیـچ کس در آن از هلاکت و نابودی رهـایی نمی یابد مگر کسی که خـداوند او را بر اعتـقاد به امامـت اسـتوار ساخته و بر دعـا برای تعـجیل ظهور آن حضرت توفیقش ببخشد.» (کمال الدین، ابن بابویه، ج2، ص368)

آیت الله بهجـت (رضوان الله تعالی علیه) مهـم ترین وظایف شیعیان را در کنار خواستن حوائج خود، دعا برای تعجیل در فـرج امـام زمـان (علیه السلام) دانسته و می فرمودند: «ابتلائـات شیـعه امروز بسیار زیاد است. از ظلم و ستم و بلا و فشـاری که بر سر اسـلام و مسلمانان، به خصوص اهل ایمان می آید، کارد به استخوان رسیده است. بیماری های مختلف و حوادث زیاد شده است. باید در مشاهد مشرّفه و مواقف مهمّه برای رفع ابتلائات شیـعه، دعا کرد و تضرّع نمود. ما باید از همه بخواهیم که متوسّل شوند و دعـا کنند و تضرّع نمایند تا بلکه فـرجی حاصل شود. دعـای فـرج اگر موجب فـرج عمومی نشود، برای دعـا کننده موجب فـرج خواهد شد. ان شاءالله چنانچه در بعضی از روایات آمده دعا کنید که در آن فرج شماست.»5

دعا برای تعجیل در فرج امام زمان (علیه السلام) از ضروری ترین دعاهاست که به فرمایش ائمّه (علیهم السلام) موجب نجات از هلاکت و سختی های آخر الزّمان می باشد.

شرایط استجابت دعا برای ظهور

بعد از بیـان اهمیّـت دعـا برای فـرج باید به این نکتـه اساسی و مهـم توجّـه داشت که بـرای استجـابت آن، عوامل و شرایطی لازم و ضـروری است چون با توجه به روایات، دعای مؤمنـین وقتی با شرایط و آدابـش انجام شود تأثیر بسزایی در تعـجیل فرج خواهد داشت. لذا در این جا به برخی از مهمترین شرایط استجابت دعا برای ظهـور حضرت مهدی (علیه السلام) اشاره می گردد:

1. معرفت و شناخت امام :

امـام در نظـام هستی واسطه فیض الـهی و محـور و مدار آفرینش است . همـه موجودات آنچـه از فیـوضات و عطـایای الهی دریافـت می کنند از کـانـال امـام می گیرند و خـدا اینـگـونه خـواسته اسـت و در این عرصه فرقی بین غـیبت و ظــهـور نیست «بِیُمنِهِ رُزِقَ الوَری و بِوُجُودِهِ ثَبِّـتتِ الارضُ وَ السَّماء؛ به برکت وجـود او عـالم روزی می خورند و به خـاطر او زمـیـن و آسمـان استـوار مانده است.» (شرح اصول کافی (صدرا)، صدرالدین شیرازی، ج1، ص 4) حجّـت خـدا طـریق معرفت پروردگار و مظـهر رحمـت و اسمـاء و اوصاف الهی است. امـام رضـا (علیه السلام) فـرمودند: «امـام همـدم و رفیـق است همانند پـدری مهـربان و برادری بـرابـر و مادری دلـسوز نسبت به کودک خویش میباشد.» (اصول کافی، کلینی، ج1، ص283)

لـذا دعـا برای ظـهور مولایـمان اگر هـمراه با معـرفت ایشان باشد سوز دل را دو چنـدان کرده و آتش فـراق یار را فروزان تر می نماید و به فرمایش امام صـادق (علیه السلام) در دوران غیبت باید این دعا را زمـزمه کرد که: «اَللّهُمَّ عَرِّفنی نَفسَک فَإنَّکَ إن لَم تُعَرِّفنی نَفسَک لَم اَعرِف نَبیّک اَللّهُمَّ عَرِّفنی رَسولَک فَإنِّکَ إن لَم تُعَـرِّفنی رَسولَک لَـم اَعرِف حُجَّتَک اَللّهُمَّ عَرِّفنی حُجَّتَک فَإنِّک إن لَم تُعَرِّفنی حُجَّتُک ضَلَلتُ عَن دینی؛ پـروردگارا خودت را به مـن بشنـاسان، زیـرا اگر خودت را به مـن نشنـاسانی تـو و پیامبرت را نمی شناسم. خـدایا، پیامبرت را به من معرفی فرما، زیرا اگر پیامبرت را به من نشناسانی حجّت تو را نخواهم شناخت. خداوندا، حجّـتت را به من بشناسان، زیرا اگر حجّتت را به من نشناسانی، نسبت به دینم گمراه می گردم.» (مفاتیح الجنان، قمی، باب6، دعای عصر غیبت)

2. عشق و محبّت به امام

اساس دیـن اسـلام محبّت است و در این میان محبّـت به حضـرت حجّـت آن قـدر با اهمّیّت است که خداوند متعال در شب معراج به حبیب خویش فرمود: «ای محـمّـد (صلی الله علیه وآله وسلم) مهـدی را دوست بدار به راستی که من دوستدار او هستم و دوست می دارم هر کس او را دوست بدارد.»3 (بحار الانوار، علامه مجلسی، ج36، ص223، باب40، ح233)

آری پس باید در هر زمان و مکان و در هرحالی یـاد و نـام شریفش بر لب های شیـعیان و محبّینش جاری گردد چنان که جـد بزرگوارش امیـرمؤمنـان عـلـی(علیه السلام) فـرمـودند: «هـر کـس چیـزی را دوسـت بـدارد همـواره نـام آن را بر زبـان جـاری می کند.»4 (غرر الحکم، آمدی ،ص65، ح78511)

امام رضا (علیه السلام) می فرمودند: «برای حضرت اینگونه دعـا کنید: «خدایـا [هر بلایی را] دور کن از ولیّـت و خلیـفه ات و حجّت خود بر بندگـانت... و او را از پیش رو و از پشت سر و از بالا و از پایین حفـظ فرما... و او را به نصرت غـالب خود یاری کن... و دوسـت دار هر کـس را کـه دوستـش دارد و دشمـن دار هـرکـه با او دشمـنی ورزد.» (بحار الانوار، علّامه مجلسی، ج92، ص330)

3. خواست واقعی مردم

یکی از شرایط مهـم در تعجـیل فـرج خـواست و خواهش خالصانـه است. اگر مردم در زمـان غـیبت به صورت دسته جمعی تـوبـه نموده و قصـد یاری امـام عـصر (ارواحنا فداء) را نمایـند هر آیـنه فـرج ظـاهـر خـواهد شـد. امـام صـادق (علیه السلام) فـرمـودند: «همـچنـین شما (شیعـیان) اگـر این عمـل (دعـا برای فـرج) را انجـام دهید، خـداوند قطـعا فـرج و گشـایـش مـا را می رساند و اگر انجام ندهید (و دست روی دست بگذارید و بی تفاوت بمانید) این امـر به نهایت خود می رسد.» (تفسیر عیاشی، ج2، ص155)

به همین دلیـل است، پیـام مکرّر قـطب عـالم امکان حضرت صاحـب الـزّمان (علیه السلام) که بارهـا تـأکید فرمـودند: «بـرای تعجیل در ظهور فرج من بسیار دعا کنید که همانا فرج من، فرج و گشایش خود شماست.» (کمال الدین، ابن بابویه، ج2، ص239)

پس چـرا شیعـیان آنـگونه که باید یادش نمی کنند و برای ظـهورش دعـا نمی کنند؟ یکی از تشرف یافتگان به آستان مقّـدس حضرتش می گوید: «در مسـجد مقّـدس جمـکران اعمـال را به جا آورده و با همسرم می آمدم. دیدم آقـایی نورانی داخل صحـن شده و قصد دارند به طرف مسجد بروند. گفتم: «این سیّد نورانی در این هوای گرم تابستان از راه رسیده تشنه است.» ظرف آبی را به دست او دادم. ظـرف آب را پس داد. گفـتم: «آقـا شما دعـا کنید و فـرج امـام زمـان (ارواحنا فداء) را از خـدا بخواهید تا امـر فرجـش نزدیک شود.» فرمودند: «شیعیـان ما به اندازة آب خوردنی هم ما را نمی خـواهند اگـر بخـواهند دعـا می کنند و فـرج ما می رسد.».» (دعا کلید ظهور، هراتیان، ص17)

4. اضطرار به امام

هر انسانی در طـول عمـر خـویش حداقل یکبار اضـطرار را تجربه کرده است. ناامید شدن از عـلاج بیماری یکی از عزیزان یا غرق شدن فرزند خردسالی در پیش چشـمان پدر و مادرش یا گرفتار شدن در میان امواج سهـمگین دریا و... در تمام این مثـال ها شخـص دچـار اضـطرار و درماندگی شده یعنـی از همه کس و همه چیز قطع امیـد کرده و فقط برای نجاتش، خـدا و ولـی او را می خواند. هـر کجا چنـین حالتی برای فـرد یا جمعی پیش آمده و خالصانه دعـا کرده، فـرج و گشـایش برای آن ها حاصل شده است. خـداوند در قـرآن می فـرمـاید: «أمّن یُجیبُ المُضطَرَّ إذا دَعاهُ وَ یَکشِفُ السّوء؛ یا آن کس کـه دعـای مضـظـر را بـه اجابت می رسـاند و رنـج و غـم آن ها را برطـرف می سازد.» (نمل/62) مرحـوم علّامـه طبـاطـبـایی دربارة اهمّیّت اضـطـراردر دعـا در تفـسیـر المیـزان ذیل این آیه می فرمایند: «...دعـاى شخص مضطر صادقانه است و دعـاى صادقانه قطعـاً اجابت مى‏شود. در حال اضـطـرار، دعـاى داعـى از حقیـقت برخوردار است و دیگـر گـزاف و بیــهوده نیست، چـون تا آدمى بیـچاره و درمانـده نـشود، دعـاهایش آن واقعیّت و حقیقت را که در حال اضطرار واجد است ندارد...» (تفسیر المیزان، علّامه طباطبائی، ج15، ص381)

قطـعاً از شـرایط استجـابت دعـا اضـطرار است. رسیدن به این حالت، حالت استجـابت دعـا است و برای ظـهور چاره ای جز ایجـاد اضـطرار نیست و ما شیـعـیان و منتـظران چون هنـوز به حالـت اضـطرار نرسیده ایم،یااز این مضـطـر بودن خود غافـل و گرفتار زرق و برق دنیا شده ایم، چگونه می توانیم توقّع فرج وگشایش را داشته باشیم!

رسیدن به اضـطرار یک نیاز است ودرک این نیاز خود نعمت بزرگی است لذا از خدا باید خواست که ما را مشمول این نعمت نموده تا نیـاز های کاذب ما را متوجه خود نسازد و عمر مارا تلف نکند، نیاز به حجّـت خداست که دست ما را می گیرد ودر این مسیر طولانی مارا هدایت می کند چنانچه امام حسین (علیه السلام) در دعای عرفه تعبیر زیبایی دارند و از خداوند می خواهند که: «وَ أَوْقِفْنِی عَلَى مَرَاکِزِ اضْطِرَارِی‏؛ خدایا مرا واقف کن و به ریشه های اضطرار آگاهم کن.» (بحار الانوار،ج95،ص226)

معرفت و شناخت امام، محبّت به ایشان و خواست صادقانة مردم از عوامل استجابت دعا و شرط اصلی و مهم آن اضطرار و درماندگی مردم می باشد.


گامهای لازم برای ایجاد اضطرار :

اولین قدم احسـاس اضـطرار، «درد شنـاسی» است باید به این نقطه رسید که دردمند حضرت شویم به نوعی که هیچ چارة دیگری غیر از او نداشته باشیم و اگر این درد در حد اضطرار در ما ایجاد شود قطعا درمان وجود خواهد داشت چرا که او درمان تمام دردهاست.

طبیب مسیح آدم است و مشفق دین چو درد در تو نبیند که را دوا بکند.

اوج این درد، عشـق و معرفت به ایشـان می تواند ما را به اضـطرار برساند و گشایش حاصل شود حتی اگر گشایش عمومی و جهانی هم حاصل نگردد راه برای انسان باز می شود.

دومیـن گام پی بردن به شدت سـختی و خسران از عـدم حـضور امـام و غیبت ایشان است و اینکه چه ضرر هنگفتی با غیبت ایشان به ما می رسد. لـذا اگر دریابیم که فقـط با ظـهور اوست که فـقر و ظلم و بی عـدالتی از بین رفته و امنیّـت همه جا را فـرا می گیرد و اگـر دریابیم کـه امـام زمـان (علیه السلام) چـه قـدر به خـاطر غـیبت ناراحتـند و غـریـبانه از مـا تـقـاضـای دعـا در تعـجیل فـرج می نمایند، آنـگاه حالت اضـطرار واقعی در دعا پیش آمده و به خواست الهی ظهور اتّفاق می افتد.

به راستی چـرا در دوران غیبت و حزن و انـدوه ،ما شیـعیان احساس بیچارگی نمی کنیم؟ « وَ ارحَم اِستِکانَتَنا بَعدَه؛ (خدایا) به بیـچارگی ما بعد از او رحـم کن.» (مفاتیح، دعای عهد) و برای ظـهـورش با اضـطـرار دعـا نمی کنیم که :

«اَللّهُمَّ عَجِّل لِوَلیِّکَ الفَرَج»

معرفی امام زمان (علیه السلام)، فلسفه غیبت، آثار وجود شریف آن بزرگوار و ضرر هنگفتی که به مسلمین به خاطر غیبت می رسد خود ایجاد کننده حالت اضطرار است.

نتیجه گیری :

گرچه دعـا برای ظهور منجی عالم بشریّت از جمله حقـوق امـام عصـر (علیه اسلام) بر شیعـیان و از تکـالیف مؤمنان در عصر غیبت می باشد ولی متأسفانه آن گونه که باید به این امر مهـم پرداخته نشده ،چون فقط لقلقه ی زبان است به اجابت نمی رسد.

حال اگر دعـا برای تعجیل در فـرج یوسف زهرا (علیهما السلام) از سر شناخت و معرفت باشد و با محبّت به وجود نازنیـنش توأم گردد و مردم خالصانه فـرج ایشـان را بخواهند و به این اضطرار و درماندگی برسند که دیگر از دست هیچ کس کاری ساخته نیست و نجـات و رهایی بشـر فقـط و فقـط به دسـت با کفایت او انجام می پذیرد، قطـعاً و یقیـناً دعـاها به مرحله ی استجابت رسیده و ظهور اتفاق خواهد افتاد.

باشد که چون جـدّ بزرگوارش امـام صـادق (علیه السلام) باشیم آنگـاه که بر روی زمـین می نشست و به پهنای صورت اشک می ریخـت و به فـرزند غریبش عرض می کرد: «آقـای مـن! غیـبت تـو خـواب از دیدگـانم ربوده و خاطـرم را پریشان ساخته و آرامـش دل را از مـن گرفته است. سرور مـن! غیـبت تو مصیبتی جانـکاه بر سراسر هستی ام ریخته است کـه هرگـز از آن تسـلّی نمی یابم ....» (بحار الانوار، ج51، ص219) .

تا به کی انتظار باید کشید.!؟

ای پـادشــه خـوبــان داد از غــم تنــهـایی دل بی تو به جان آمد، وقت است که بازآیی

پی نوشت :

1. پیامبر اکرم (صلوات الله علیه): «الدُّعا مُخُّ العِبادَه؛ دعا مغز عبادت است.» مجلسی، بحارالانوار، ج90، ص300

2. «الدُّعاء سِلاحُ المُؤمِن و عَمودُالدّین و نُورُالسَّماواتِ وَ الأرض».

3. «یَا مُحَمَّدُ أَحْبِبْهُ فَإِنِّی أُحِبُّهُ وَ أُحِبُّ مَنْ یُحِبُّه»‏

4. «مَنْ أَحَبَّ شَیْئاً لَهِجَ‏ بِذِکْرِه‏»

5. ر.ک در محضر آیت الله بهجت، محمّد حسین رخشاد

فهرست منابع

1. قرآن کریم

2. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان

3. قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، دارالکتب الاسلامیّه، تهران، 1412ق، چاپ ششم

4. شیخ حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشّیعه، مؤسّسه آل البیت (علیهم السلام)، قم، 1409ق، چاپ اول

5. مجلسی، محمّد باقر، بحارالانوار، دار احیاء التّراث، العربی، بیروت، 1403ق، چاپ دوم

6. ابن بابویه، محمّد بن علی، عیون اخبار الرّضا (علیه السلام)، مصحّح: لاجوردی، مهدی، نشر جهان، تهران، 1378ق، اوّل

7. ابن بابویه، محمّد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، دار الشّریف الرّضی النّشر، قم، 13406ق، دوم

8. ابن بابویه، محمّد بن علی، کمال الدّین و اتمام النّعمه، مترجم: پهلوان، منصور، دار الحدیث، قم،1380ش، اوّل

9. هراتیان، علی، دعا کلید ظهور، عطر عترت، قم، 1392ش، بیستم

10. کلینی، محمّد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمه: کمره ای، اسوه، قم، 1375ش

11. بالا دستیان، محمّد امین، نگین آفرینش، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(علیه السلام)، قم، 1392ش، سوم

12. آمدی، عبد الواحد، غرر الحکم و درر الکلم، مصحّح: درایتی، مصطفی، دفتر تبلیغات، قم، 1366ش، اول

13. عیّاشی، محمّد بن مسعود، تفسیر عیّاشی، مصحّح: محلاتی، هاشم، المطبعه العلمیّه، تهران، 1380ق، اول

14. طباطبائی، سیّد محمّد حسین، تفسیر المیزان، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرّسین حوزه علمیّه قم، 1417ق، پنجم

15. ابن اب زینب، محمّد بن ابراهیم، النعمانی، الغیبه نعمانی، مترجم: غفّاری، صدوق، 1376

16. فولادی، مجید، آخرین فرمانده اولین سرباز، انتشارات سبط النّبی، قم، 1390ش، دهم

مریم اکبری - کارشناس حکمت و فلسفه اسلامی


دانلود پوستر بازانگاری حقیقت دعا برای ظهور


مطالب مرتبط