چکیده نمادین یا واقعی بودن علایم ظهور موضوع مورد بحث در نوشتار پیشرو است. وعده ظهور موعود، از مهمترین اموری است که درباره آینده بشر توسط ادیان الهی پیش بینی...

​نشانه های ظهور نمادین یا واقعیت
۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۶ 990 7.9 MB 45 0

​نشانه های ظهور نمادین یا واقعیت

چکیده

نمادین یا واقعی بودن علایم ظهور موضوع مورد بحث در نوشتار پیشرو است. وعده ظهور موعود، از مهمترین اموری است که درباره آینده بشر توسط ادیان الهی پیش بینی شده است به جهت اهمیت ظهور نشانه ها و علایم پیش از آن نیز بیان شده است. یکی ازمباحث درباره علایم ظهور ، تقسیم علایم به حتمی و غیر حتمی می باشد. از آنجا که برخی از این علایم به ظاهر دور از ذهن می نماید، فرضیه نمادین بودن علایم مطرح می گردد. در مقابل نظریه واقعی بودن نشانه های ظهور قرار دارد. در این نوشتار به ذکرنشانه های حتمی ظهور و درباره نمادین بودن یا واقعی بودن آن رخداد ها بحث گردیده است.

کلیدواژه ها : حضرت مهدی "عجل الله تعالی فرجه الشریف"، علایم، حتمی، غیرحتمی، نمادین، واقعی

بیان مسئله
اندیشه مهدویت و اعتقاد به منجی و ظهور او برای پدید آوردن حیاتی الهی انسانی یکی از باورهای مسلم در میان ادیان و مذاهب میباشد. منجی آخرالزمان در آیین های موجود به نام های گوناگون و با ویژگی ها و اوصاف متفاوت معرفی گردیده است. اما در معارف وحیانی قرآن و اهل بیت(علیهم السلام ) مصداق این منجی به طور معین و مشخص حضرت حجت بن الحسن العسکری(علیهما السلام) امام دوازدهم شیعیان است. به جهت اهمیت بحث مهدویت این موضوع از زوایای مختلف همانند غیبت، انتظار، شرایط، یاران و... مورد بحث و پژوهش های اندیشوران قرارگرفته است. یکی از مسائل مورد بحث درباره ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بحث علایم ظهور است. این نشانه ها از چند جهت مورد بحث قرار می گیرند. تقسیم علایم به حتمی و غیر حتمی از مهمترین مباحث و معروفترین تقسیمات درباره نشانه های ظهور است.

در معارف وحیانی قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) مصداق این منجی به طور معین و مشخص حضرت حجت بن الحسن العسکری (علیهما السلام) امام دوازدهم شیعیان است


یکی دیگر از مسائل درباره علایم ظهور واقعی بودن آنها و یا رمزی بودن و نمادین طرح کردن آن هاست. به نظرمی رسد ملموس نبودن و عادی نبودن برخی از این نشانه ها این پرسش را قابل طرح می سازد که «آیا می توان برخی از این رخدادها را واقعی ندانست و آن ها را کنایه و رمز برای امور کلی فرض کرد؟» در این نوشتار پس از توضیح علایم و تقسیم آن به پاسخ پرسش فوق پرداخته می شود.

1. مفهوم شناسی
مقصود از نمادین بودن نشانه های ظهور این است که هر کدام از علائم ظهور، کنایه از پدیده ها می باشند. و به همان صورت که در روایات طرح شده اند واقع نمی شوند.
در مقابل دیدگاه نمادین بودن علائم ظهور رویکرد دیگری معتقد است که نشانه ها واقعی و غیرنمادین بوده و به همان صورت که در روایات مطرح شده است واقع می شوند.
تفاوت دو دیدگاه یاد شده این است که دیدگاهی که نشانه های ظهور را واقعی و غیر نمادین می داند، بر اساس ظاهر روایات، علائم مذکور را اشاره به پدیده ای دیگر نمی داند. در مقابل دیدگاهی که به نمادین بودن و رمزی بودن نظر دارد، هر کدام از علایم را کنایه از پدیده های متفاوت با ظاهر روایات فرض می کند. به دیگر سخن اگر علایم را نمادین دانستیم اگزیر از معنای ظاهر باید دست برداریم و به معنای غیر صریح روی آوریم .(کلام جدید، یوسفیان، ص205)

2. معنای علایم
علایم به معنای نشانه ها به اموری گفته می شود که نمایانگر مقصود مطلوب باشد. مراد از علایم ظهور آن دسته از حوادثی است که بر اساس بیان معصومین (علیهم السلام) قبل یا در آستانه ظهور واقع خواهد شد و تحقق هر کدام نزدیک شدن قیام حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را نوید می دهد. در روایات درباره نشانه های ظهور با کلماتی چون «علامت»، «آیت»، «قدام»، و «قبل» استعمال شده است.
معنای علامة در لسان العرب چنین است: العَلامة و العَلَمُ: شی‏ء یُنْصَب فی الفَلَوات تهتدی به الضالَّة. علامت و علم چیزی است که در بیابان نصب می شود تا گمشدگان راهنمایی شوند. (لسان العرب، ج12، ص420)
معمولا در روایات اسلامی نشانه های ظهور هم به صورت مفرد (علامة) و هم به صورت جمع (علامات) برای استعمال شده است. مانند روایت زیر که به صورت جمع آورده شده است:
قبل قیام القائم خمس علامات محتومات الیمانی، والسفیانی، والصیحة، وقتل النفس الزکیة، والخسف بالبیداء (کمال الدین و تمام النعمه ج2، ص305)
شایان ذکراست که علایم ظهور، غیر از شرایط ظهورند. شرایط آن دسته اموری اند که تحقق ظهور وابسته به وجود آن ها است و تا محقق نشوند ظهور نیز واقع نخواهد شد. اما ممکن است برخی علایم موجود نشود ولی ظهور تحقق یابد. (شرایط ظهور، یوسفیان، ص12)

3. نشانه های غیر حتمی
نشانه های غیر حتمی به علایمی گفته می شود که اگر شرایط آن فراهم باشد و مانعی ایجاد نشود به وجود می آیند. در روایات از این نشانه ها تعبیر به "موقوفه" شده است. یعنی نشانه ای که آمدنش متوقف بر چیز دیگری است. (نشانه های قیام حضرت مهدی، زمانی، ص64)
علایم غیرحتمی بسیارند. شمارش و بررسی آن ها ازحوصله این بحث خارج است. در یک جمع بندی می توان اثر تحقق برخی از این نشانه ها را چنین بیان کرد: «در پیشقدم ظهور حضرت ختم الاولیاء علیه السلام جهان وضعیتی مشابه با عصر ظهور خاتم الانبیاء خواهد داشت؛ جهانیان دارای ملت های متعدد و نحلت های متنوع بوده و اصول الهی فراموش، اصول انسانی متروک، مواثیق و تعهدات بین المللی مهجور و قانون حاکم بر مناسبات میان انسان ها، خوی فرعونی (وَ قَدْ أَفْلَحَ الْیَوْمَ مَنِ اسْتَعْلى‏ طه، 64) خواهد بود. ازسوی دیگر، بر اثر قرائت های متعدد از دین، کتاب های مقدس و معارف الهی و جامعه انسانی با مشکلی پیچیده تر از عصر نبوی رو به رو خواهد بود، چرا که بزرگ ترین مسئله جوامع آن روزگار پرستش بت های چوبی و سنگی بود که ادراک ناپسندی آن چندان دشوار نیست؛ اما در آخر الزمان ادراک نادرستی برخی تأویل ها و قرائت ها برای همه افراد آسان نیست و چه بسا سبب حیرت، سردرگمی یا گمراهی گردد.» (امام مهدی عجل الله تعالی فرجه موجود موعود، آیت الله جوادی آملی، ص235) موارد ذکرشده بیان گر برخی علائم غیرحتمی می باشد.

4. علایم حتمی
علایم حتمی نشانه هایی است که براساس روایات معصومین (علیهم السلام) وقوع آن ها حتمی بوده و به دنبال تحقق آن ها، ظهور اتفاق خواهد افتاد. در احادیث متعددی این نشانه ها پنج نشانه ذکرشده است:
امام صادق (علیه السلام): پنج علامت قبل قیام حضرت قائم رخ می دهد؛ یمانی، سفیانی، ندای آسمانی، فرورفتن سرزمین بیداء، وکشتن نفس زکیه. (کمال الدین وتمام النعمة، شیخ صدوق، ص305)

5. نمادین بودن یاواقعی
برای بررسی سمبولیک یا واقعی بودن علایم حتمی هر کدام جداگانه مطرح می گردد.

5.1. ندایی آسمانی
بر اساس روایت فوق یکی ازعلایم حتمی ظهور صیحه آسمانی خواهد بود. آنگاه که شرایط ظهور فراهم شود، خدای متعال زمان را برای ظهور مناسب بداند، انسان ها را بر این امر مهم آگاه می فرماید تا همه مردم نسبت به ظهور که اراده الهی برآن تعلق گرفته مطلع شوند.
این اعلام همگانی از ناحیه حق، در روایات باعنوان صیحه آسمانی مطرح شده است. امام صادق (علیه السلام): «قائم خروج نمی کند تا آنکه در شب بیست و سوم ماه رمضان که شب جمعه خواهد بود ازآسمان ندایی بلند می شود که به اسم او خواهد بود.» (الغیبة، نعمانی، باب 16، ح6) در روایات به زمان، و دیگرخصوصیات این پدیده تصریح شده است.
درباره این نشانه، نمادین بودن بعید نیست. با این توضیح که چون در زمان صدور این روایات پیش بینی چنین حوادثی از طریق عادی عجیب و ناممکن می نموده لذا با عنوان ندای آسمانی ذکر شده است. درحالی که امروزه با استفاده از امواج ماهواره و ابزارهای پیشرفته صوتی و تصویری، فرستنده های قوی رادیو و تلویزیون و... میتوان ندای حق را به گوش همه رساند. پس چه بسا صیحه کنایه از این ابزار و وسائل ارتباط جمعی باشد.
اما با توجه به زوایای مختلفی که در احادیث برای ندای آسمانی آمده، این نشانه ای معجزه آسا و غیر طبیعی است. زیرا همه این صدا را با زبان مادری و به صورت یکسان حتی کسانی که خوابند می شنوند، جبرئیل حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را با نام و نسب معرفی می کند. غیر عادی بودن آن دلیل نمی شود که به صورت واقعی آنچنان که در روایات آمده نباشد. زیرا اولا: ندایی با چنان محتوا و خصوصیاتی که ذکر شد نمی تواند با وسائل ارتباطی پیشرفته محقق شود. ثانیا: اگر چه روش حجت های الهی در تبلیغ و اجرای دین به صورت عادی و طبیعی بوده است ولی برای اثبات حقانیت خود از معجزه هم سود می بردند؛ حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز برای شناساندن خود به جهانیان واثبات حقانیت خویش به اعجاز ارتباطی نیازمند است. (نشانه های قیام حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، زمانی، ص76)
همانگونه که ذکرگردید مجموعه روایات درباره ندای آسمانی، ندا دهنده را جبرئیل و محتوای آن را معرفی امام و برحق بودن حضرت علی (علیه السلام) و پیروان شان مطرح می کنند. در مورد همگانی بودن مخاطبان در روایتی از امام صادق (علیه السلام) چنین آمده است: چیزی ازمخلوقات پروردگار که روح داشته باشد، نمی ماند مگر اینکه صیحه را می شنود (غیبه نعمانی، ص289، باب 16، ح6).
از این حدیث شریف اینگونه بر می آید که نه تنها همه ی مخلوقات این صیحه را می شوند بلکه می توانند آن را درک کنند. علاوه بر این به نظر هیچ یک از رسانه های ارتباط جمعی چنین قدرتی نخواهند داشت که همه ی مخلوقات صدای آن را بشنود.

5.2. یمانی
همانگونه که گذشت در روایات، قیام یمانی ازعلایم حتمی شمرده شده است. . باتوجه به روایات «اصل ظهور مردی ازسرزمین یمن درآخرالزمان مسلم است.» (تأملی برنشانه های ظهور، آیتی، ص49) قیام الهی یمانی از سرزمین یمن آغاز خواهد شد و این جنبش با خروج سفیانی در شام هم زمان خواهد بود. درباره نمادین بودن این نشانه با توجه به اینکه در روایات به قیام یمانی توسط فرد خاصی از سرزمین خاصی اشاره شده است، واقعی بودن این علامت قوی به نظرمی رسد.

5.3. سفیانی
از دیگر نشانه های حتمی ظهور که درباره آن روایات متعددی نقل شده است «سفیانی» است. بین دانشمندان اسلامی اتفاق نظر است که وجه تسمیه او به سفیانی به خاطر نسبت داشتن او با ابوسفیان است. در روایات به ابعاد مختلف درباره سفیانی اشاره شده است. فرهنگ و گرایش های سیاسی او، پلیدی و سرکشی او، زمان خروجش، مکان خروجش، مدت فرمان روایی او و حتی خصوصیات جسمانی او بیان شده است. (عصر ظهور، کورانی، ص117) شخصیت سفیانی وحرکت او ضد الهی و جنبشی برخلاف ظهور است.
درباره جنبش سفیانی فرضیه نمادین بودن قابل طرح است. بدین معنی که یک جریان انحرافی و برخلاف اندیشه مهدویت و ضد ارزش های الهی دانسته شود. بر این اساس او شخصیت انسانی و واقعی نخواهد داشت. اما در این مورد هم به نظر می رسد با توجه به روایات فراوانی که درباره سفیانی، حرکت، اقدامات او، نام و نسب او، زمان و مکان فعالیت های او وجود دارد، ما را رهنمون می کند که او یک فرد واقعی و شخصیت انسانی دارد. به خصوص در روایات تعبیر به «السفیانی» شده است.
آنچه درباره او و اقدامات او در روایات ذکرشده غیر طبیعی و غیر عادی به نظر نمی رسد تا لازم باشد به خاطر نمادین فرض کردن، از ظاهر بسیاری از روایات دست برداریم.

پنج علامت قبل قیام حضرت قائم علیه السلام رخ می دهد؛ یمانی، سفیانی، ندای آسمانی، فرو رفتن سرزمین بیداء، و کشتن نفس زکیه. با توجه به روایات «اصل ظهور مردی از سرزمین یمن در آخرالزمان مسلم است


5.4. خسف بیداء
یکی دیگر از نشانه های حتمی ظهور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خسف بیداء است که در احادیث ازآن سخن گفته شده است. این نشانه از دو واژه «خسف» و «بیداء» تشکیل شده خسف‏_ تِ الارضُ: زمین با آنچه که بر آن بود فرو رفت. (فرهنگ ابجدى عربی- فارسی، مهیار، ص30) و بیداء بیابانی که در آن چیزی نباشد البَیْداءُ: المفازة لا شی‏ء بها، و هی هاهنا اسم موضع مخصوص بین مکة و المدینة (لسان العرب،ج3 ص97) مقصود از خسف بیداء این است که یکی از لشگرهای سفیانی که آهنگ کشتن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را دارد در سرزمین بیداء فرو می رود و از هدف شوم خود باز می ماند. این رخداد اعجاز آمیز منجر به نابودی بخش های مهمی از جبهه باطل می گردد این رخداد نیز واقعی به نظرمیرسد. روایات در این زمینه ظهور دارند که چنین حادثه ای به شکل معجزه واقع می گردد. زیرا پس از آنکه سپاه سفیانی قصد کشتن امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) رادارند به شکل معجزه در زمین فرو می روند جز دو یا سه نفر که از آنها زنده می ماند. سخن ازفرورفتن در زمین است هم چنانکه برای قارون (قصص، 18) ا تفاق افتاد نه حرکت زمین که حمل بر زلزله یا رانش زمین گردد، تا نمادین بودن فرض شود.

5.5. نفس زکیه
در کنار سایر علامات حتمی کشتن نفس زکیه نیز در روایات مطرح گردیده است.
منظور از نفس زکیه نفس کامل، پاک و پاکیزه است و یکی از اشخاص با اخلاص و آزمایش شده در دوران غیبت کبری خواهد بود که بر اثر فتنه ها و انحرافات حاکم به شهادت می رسد. (غیبت کبری، صدر، ص505) در این نشانه نیز ممکن است چنین تصور شود که در آخرالزمان که دوران فتنه ها و انحرافات است تعداد زیادی از انسان های بی گناه کشته می شوند و نفس زکیه به طور کلی و عام شامل همه این افراد بی گناه می شود. ولی از آنجا که در برخی روایات نام او و نام پدرش نیز ذکرشده است «نفس زکیه جوانی ازآل محمد یعنی از سادات است اسم او محمد ابن الحسین است که بدون جرم وگناه کشته میشود.» (علایم و نشانه های ظهور، ارشادی، ص41) فرد خاص و مشخص بودن و واقعی بودن این علامت نیز تقویت می گردد.

منظور از نفس زکیه نفس کامل، پاک و پاکیزه است و یکی از اشخاص با اخلاص و آزمایش شده در دوران غیبت کبری خواهد بود که بر اثر فتنه ها و انحرافات حاکم به شهادت می رسد.


نتیجه
از مجموعه آنچه درباره رخدادهای پیش از ظهور مخصوصا نشانه های حتمی آن گفته شد به نظر می رسد که علی رغم غیر ملموس بودن وعادی نبودن برخی از علایم مثل صیحه آسمانی و فرورفتن زمین، نمی توان آن ها را نمادین فرض کرد، زیرا فرضیه نمادین در برخی از نشانه ها دست برداشتن از ظاهر روایات است. مثل سفیانی، یمانی و نفس زکیه که روایات، ظهور در فرد خاص و شخصیت انسانی دارد.
در موارد دیگر مثل ندای آسمانی هرچند می توان آن را رمز و کنایه در نظر گرفت ولی معجزه آسا بودنش مانعی ندارد زیرا با تحقق معجزه گونه اش میتوان امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را از مدعیان دروغین تشخیص داد.

فهرست منابع
1. قرآن
2. کلام جدید، یوسفیان، حسن، سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکزتحقیق و توسعه علوم انسانی ومؤسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی(ره)، تهران، 1389
3. لسان العرب ابن منظور محمد بن مکرم، چاپ سوم، بیروت‏، دار صادر : 1414 ق
4. غیبه النعمانی، شیخ اجل ابن ابی زینب محمد ابن ابراهیم بن جعفر، بیجا، بینا،
5. منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر، الصافی الگلپایگانی، لطف الله، هفتم، قم، مکتبه الداوری، بی تا
6. کمال الدین و تمام النعمه، شیخ صدوق، مترجم: محمد باقرکمره ای، بیجا، اسلامیه، 1378ق
7. شرایط ظهور، یوسفیان، مهدی، تهران، بنیادفرهنگی حضرت مهدی موعود، 1389ش
8. نشانه های قیام حضرت مهدی، زمانی، سیدحسن، قم، بنیادفرهنگی حضرت مهدی موعود، چاپ اول، 1390
9. امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) موجود موعود، آیت الله جوادی آملی، دوم، قم، اسراء 1378ه ش
10. تأملی بر نشانه های ظهور، آیتی، نصرت الله، مؤسسه آینده روشن، 1390 هـ ش
11. عصرظهور، کورانی، علی، بیجا، سازمان تبلیغات اسلامی، 1369 ش
12. فرهنگ ابجدى عربی- فارسی، مهیار، رضا، بیجا، بینا، بیتا
13. تاریخ غیبت کبری، صدر، سیدمحمد، بیجا، مترجم، 1364 ش
14. پایان نامه علایم و نشانه های ظهور، ارشادی، ملیحه، حوزه علمیه خواهران، 1383 هـ ش

فهیمه عطاررئوف

دانلود پوستر نشانه های ظهور نمادین یا واقعیت


مطالب مرتبط