نزد خانواده هایتان باز گردید. پس در میانشان بمانید و به آنان علم بیاموزید و فرمانشان بدهید. و همان گونه که من نماز می خوانم و…

  اسوه حسنه

اسوه حسنه

خداوند متعال در توصیف محبوب خویش، پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: «لَّقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللهِ أسْوَةٌ حَسَنَةٌ...»[1] قطعاً [زندگی] رسول خدا برای شما سرمشقی نیکوست.
خداوند پس از مبعوث کردن پیامبر و ارسال مجموعۀ دستورهای اخلاقی، با هدف اصلاح امت و تکمیل مکارم و زیبایی های اخلاقی، برای نشان دادن جلوه ای از این اخلاق سفارش شده و ترغیب مردم برای حرکت به سمت اجرایی کردن دستورهای دین، اسوه و نمونۀ ظهور خارجی تعالیم دینی را در وجود مقدس پیامبر به نمایش گذاشت تا همگان با دیدن محاسن اخلاق او، به تعالیم این دین گرایش پیدا کنند و شیفتۀ عمل به تعالیم دین شوند.
اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خود به برخی از تعالیم تبلیغی دین عمل نمی کرد، دیگر انسان ها انگیزه ای برای حرکت و عمل به تعالیم اسلام نداشتند. حقیقت تربیت، چیزی جز این نیست: اگر می خواهیم همسر و فرزندان مان به توصیه ها و آموزه های اخلاقی ما گوش فرا دهند، باید خود قبل از همه، عامل به گفته های مان باشیم. باید خود بیشتر از آنچه به دیگران توصیه می کنیم، عمل کنیم تا امید اصلاح در رفتار دیگران به وجود آید.
آری، اصل اساسی تربیت، اصلاح رفتار خویش است. نمی توانیم انتظار داشته باشیم فرزندان ما اهل نماز باشند؛ در حالی که آنان پدر و مادر خود را دیده اند که اهمیت کمی به نماز می دهند و در آخر وقت و با عجله، نماز خود را می خوانند.
در این صورت، تنها مقصر کوتاهی فرزندان در نماز، خود ما خواهیم بود. اگر فرزند و همسر خود را به صداقت دعوت می کنیم، خود باید صادق ترین افراد باشیم. فرزندان به پدر و مادر خود به چشم الگو نگاه می کند؛ پس اگر در ما نقصان و کوتاهی ببینند و دروغ های گاه و بیگاهی از ما مشاهده کنند، نباید انتظار راست گویی از آن ها داشته باشیم.
جالب است برخی والدین از کودک خود می خواهند به خاطر آنان به دروغ به دیگران بگوید: «پدرم الان در منزل نیست»! بعد توقع دارند کودک آنان راست گو باشد! باز هم تأکید می کنیم: اصل اساسی برای تربیت دیگران، اصلاح خویشتن است.

اصل اساسی تربیت، اصلاح رفتار خویش است.


این، همان مضمون فرمایش زیبای امیرمؤمنان (علیه السلام) است: «هر کس خود را پیشوای مردم قرار دهد، باید پیش از آموزش دادن مردم، تعلیم خود را آغاز کند و باید پیش از تربیت زبانی، با رفتارش تربیت کند.»[2]
پس برای تربیت شایستۀ فرزندان، بسیار بیشتر از آنکه نیاز داشته باشیم نکات و روش های تربیت را فرا بگیریم، باید در اصلاح خویشتن بکوشیم. در این صورت است که پند ما اثر بخش می شود و در دل و جان خانوادۀ ما اثر خواهد گذاشت.

5a015d7ab3de1.jpg

تربیت دینی و ضرورت حضور در جلسات فرهنگی و مذهبی
یکی از روش های بسیار مؤثر در تربیت و اصلاح دیگران، بیان غیرمستقیم و کمک گرفتن از دیگران است. هنگامی که همیشه به همسر یا فرزند خود رعایت نکات اخلاقی را توصیه می کنیم، پس از مدتی سخنان ما تکراری می شود و میزان تأثیر آن در طرف مقابل به شدت کاهش می یابد.
در اینجا حضور شخص سوم بسیار راهگشا خواهد شد. برای ادامۀ تربیت دیگران باید بتوانیم از روش های مختلف غیرمستقیم بهره بگیریم. گاهی مستقیماً او را مخاطب قرار دهیم، گاهی یک کتاب ارزشمند در زمینۀ مد نظر به او هدیه بدهیم، گاهی فیلمکی در موضوع مد نظر به او نشان دهیم و گاهی او را در جلسات مذهبی ببریم تا دیگران نصحیتش کنند.
توصیه می شود برای موفقیت در تربیت خانوادۀ خودمان، حضور مستمر و حداقل هفته ای یک بار در یکی از جلسه های مذهبی را جزئی از برنامۀ زندگی خود قرار دهیم تا رابطۀ همسر و فرزندان مان با علوم الهی و عالمان دینی حفظ شود.
هیچ یک از ما پاسخ تمام شبهات دینی و سؤالات موجود در ذهن جوانان را نمی دانیم؛ لذا باید به کمک همین جلسات، پیوندی عمیق بین آنان و عالمان دینی برقرار کنیم تا در زمان بروز مشکل، آنان به عالم مراجعه و مشکل ذهنی خود را برطرف کنند. حضور در فضای معنوی جلسۀ دینی، آثار و برکات فراوانی در زندگی ما و خانوادۀ ما خواهد داشت.

یکی از روش های بسیار مؤثر در تربیت و اصلاح دیگران، بیان غیرمستقیم و کمک گرفتن از دیگران است.


تربیت و مطالعۀ گروهی
اولین وظیفۀ ما مسلمانان در خصوص تکلیف شرعی امر به معروف و نهی از منکر، شناخت معروف و منکر است. ابتدا باید خوب و بد را به خوبی بشناسیم تا بتوانیم دیگران را به خوبی ها دعوت کنیم و از بدی ها باز داریم. برای کسب این شناخت، لازم است با مطالعۀ کتاب های ارزشمند و مفید دینی، اطلاعات دینی خود را افزایش دهیم و با دیدگاه دین در زمینه های مختلف آشنا شویم. باید به عنوان خانوادۀ مؤمن، نظر اسلام در خصوص ازدواج، خانواده، تربیت فرزند، تفریح، سفر، دیدار اقوام، خرید منزل و... را بدانیم تا بتوانیم به دستورهای دینی به خوبی عمل کنیم.
حال چه بسیار شایسته است این مطالعۀ مفید در جمع خانواده و در کنار آنان و به صورت گروهی انجام شود. در این صورت است که علاوه بر حضور در کانون پر مهر خانواده، آنان را به صورت عملی به مطالعه ترغیب کرده ایم و در ضمن، آنان را بدون تذکر مستقیم، با دستورهای دین آشنا ساخته ایم.
پس حتماً ساعتی از شبانه روز را برای مطالعۀ گروهی با خانوادۀ خود قرار دهیم تا آثار ارزشمندش را در زندگی خود مشاهده کنیم. می توانیم در ابتدای این مطالعۀ گروهی، آیاتی از قرآن قرائت کنیم تا وظیفۀ تعلیم قرآن به فرزندان خویش را نیز انجام داده باشیم؛ زیرا پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در توصیه ای زیبا، سه نکتۀ تربیتی را متذکر می شود: «فرزندان خود را به سه خصلت تربیت کنید: دوست داشتن پیامبرتان، دوست داشتن اهل بیت او و خواندن قرآن.»[3]
پس برای تعلیم نماز و قرآن و اخلاق نیک و شایسته به همسر و فرزندان تان اهمیت فراوانی قائل شوید. پیامبر رحمت و مهربانی، محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، در توصیه ای جامع به این نکته ها اشاره می فرماید: «نزد خانواده هایتان باز گردید. پس در میانشان بمانید و به آنان علم بیاموزید و فرمانشان بدهید. و همان گونه که من نماز می خوانم و شما دیده اید، نماز بخوانید. هنگامی که وقت نماز فرا رسید، یکی از شما اذان بگوید و مسن ترین شما پیش نماز شود.»[4]

منبع: کتاب کلبة آرامش؛ جایگاه و نقش پدر در خانواده، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی



---------------------
پی نوشت ها:
[1]- احزاب: ۲۱.
[2]- نهج البلاغه، حکمت ۷۳؛ بحار الانوار، ج۲، ص ۵۶، حدیث۳۳.
[3]- الصواعق المحرقه، ص172؛ ینابیع المودة، ج2، ص ۴۵۷، حدیث ۲۶؛ کنز العمال، ج ۶، ص ۴۵۶، حدیث ۴۵۴۰۹.
[4]- کنزل العمال، ج۷، ص۲۸۱، حدیث ۱۸۸۷۹.


مطالب مرتبط