ذکر عملی است. انسان در لحظه لحظة زندگی اش ممکن است در معرض گناه یا دستورات و واجبات الهی قرار گیرد. ذکر عملی یعنی هرگاه عبد در معرض واجبی ...

  اشتغال به ذکر الهی
۱۲ دی ۱۳۹۶ 291 14.2 KB 14 0

اشتغال به ذکر الهی

پیامبر اکرم (ص) فرموده اند:
«شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ... وَ اشْتَغِلُوا فِیهِ بِذِکْر ...» [1]
ماه رمضان، ماه خداوند عزّ وجل است ... در این ماه به ذکر و یاد خداوند بپردازید.
نکته ها
1. ذکر، به معنای یاد آوری در مقابل غفلت و فراموشی است [2] و منظور از ذکر در اینجا یاد خداوند متعال در همة زمان ها و مکان هاست. بر این اساس، یاد خدا تنها عبادتی است که حدّ و مرزی نداشته و اختصاص به ماه مبارک رمضان ندارد؛ ولی در ماه مبارک رمضان چون ماه خداست، شایسته است که مؤمنان به جلوه های یاد خدا توجه بیشتری کنند.
2. با توجه به اینکه هدف از خلقت انسان، بندگی خداوند متعال و رسیدن به مقام قرب الهی و مقام خلافت اللهی است و برای اینکه انسان هدف زندگی اش را فراموش نکند، لازم است همواره به یاد خدا باشد.
3. ذکر خدا مراحلی دارد که باید سعی کنیم تمام این مراحل را با توجه و دقت حفظ کنیم:
الف. مرحلة اوّل، ذکر قلبی است که در آن، انسان باید مدام یاد خدا را در دل داشته باشد؛ به طوری که صفحة دلش لحظه ای از یاد خدا خالی نباشد.
ب. مرحلة دوم، ذکر زبانی است؛ به این معنا که یاد خدا بر زبان، جاری و ساری باشد. برخی از ذکرهای زبانی عبارت اند از:[3]
نوشتن «بسم الله الرحمن الرحیم» در ابتدای نوشته ها و گفتن آن در بامداد و شامگاه، هنگام وارد شدن به منزل و مسجد و خارج شدن از آن ها، هنگام خوردن و نوشیدن، زمان خواب، هنگام لباس پوشیدن، هنگام رفتن به دست شویی، هنگام هم بستر شدن، زمان نشستن بر وسیلة نقلیه و مَرکب، هنگام سفر، ابتدای وضو و هر کار دیگری؛[4] گفتن «إنا لله و إنا إلیه راجعون» در هنگام مصیبت؛ گفتن «الحمدلله» هنگام برخوردار شدن از نعمتی؛ گفتن «لا اله الا الله» برای پیشگیری از بلا؛ گفتن «سبحان الله» برای رفع اندوه؛ گفتن «لا حول و لا قوة الا بالله» برای دفع چشم زخم؛ گفتن «إن شاء الله»‌ هنگام تصمیم گرفتن برای انجام کاری در آینده؛ گفتن «ما شاء الله» هنگام یادآوری و بیان نعمت های گذشته؛ گفتن «أعوذ بالله من الشیطان الرجیم» هنگام خشم، خوابیدن، دیدن خواب های ناخوشایند و ترس؛ گفتن «أستغفرلله» بعد از گناه و لغزش؛ صلوات فرستادن هنگام شنیدن نام پیامبر اکرم (ص).

با توجه به اینکه هدف از خلقت انسان، بندگی خداوند متعال و رسیدن به مقام قرب الهی و مقام خلافت اللهی است و برای اینکه انسان هدف زندگی اش را فراموش نکند، لازم است همواره به یاد خدا باشد.

ج. مرحلة سوم، ذکر عملی است. انسان در لحظه لحظة زندگی اش ممکن است در معرض گناه یا دستورات و واجبات الهی قرار گیرد. ذکر عملی یعنی هرگاه عبد در معرض واجبی از واجبات الهی قرار گیرد، خدا را به یاد آورد و به اطاعت الهی مشغول شود؛ همچنین چنانچه در معرض نافرمانی خدا قرار گیرد، خودش را در محضر خدا ببیند و تن به آلودگی و معصیت ندهد. امام صادق (ع) از این مرحله با عنوان سخت ترین واجب الهی یاد کرده و فرموده اند: «از سخت ترین چیزهایی که خداوند بر بندگانش واجب کرده است، بسیار یاد کردن خداست. مقصودم، سبحان الله و الحمدلله و الله اکبر نیست؛ هر چند این هم یاد خداست. مقصودم، به خاطر آوردن یا خدا هنگام مواجه شدن با حلال و حرام اوست که اگر فرمان بود، آن را انجام دهد و اگر نافرمانی بود، رهایش کند.»[5]

4. انسان هایی که همواره به یاد خدا هستند؛ در خلوت و جلوت، در جمع های دوستانه و بیگانه، در داخل و خارج از کشور و ...، مراقب حلال و حرام الهی هستند و در برابر پیشنهادهای گناه آلود دوستان و آشنایان فاسدشان قدرت «نه گفتن» را دارند. آنان هرگز تحت تأثیر محیط های فاسد قرار نمی گیرند؛ با سربلندی دست رد به سینة هر حرام و گناهی می زنند، با روی گشاده در هر محیط به وظیفة دینی و شرعی خود عمل می کنند و از سرزنش سرزنش کنندگان و تمسخر هذل گویان و نیشخند فاسقان باکی ندارند و افسرده و ناراحت هم نمی شوند.

منبع: کتاب طعم بندگی، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی
[1]. بحارالانوار، ج93، ص340؛ فضائل الاشهر الثلاثه، ص95.
[2]. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج3، ص297.
[3]. برای آگاهی بیشتر از جزئیات ذکر، به کتاب شریف نهج الذکر، نوشته آیت الله ری شهری، مراجعه فرمایید.
[4]. منتخب نهج الذکر، ص169 تا 181.
[5]. منتخب نهج الذکر، ص48.


مطالب مرتبط