آگاهی و اندیشیدن در آثار حاکمیت هوای نفس، آگاهی از قدرت تخریب نفس، علم به سرگذشت کسانی که هوای نفس آنان را به ورطه نابودی کشاند، انسان را در مبارزه...

  درمان هواپرستی

درمان هواپرستی

آگاهی و اندیشیدن در آثار حاکمیت هوای نفس، آگاهی از قدرت تخریب نفس، علم به سرگذشت کسانی که هوای نفس آنان را به ورطه نابودی کشاند، انسان را در مبارزه با امیال نفسانی کمک می‌کند مهم‌ترین راه‌های درمان هواپرستی عبارتند از:
1. مبارزه و جهاد همیشگی با خواسته‌های غیر معقول نفس. بهترین کار در این راه، تقویت انگیزه‌های رحمانی همچون محبّت خدا در برابر انگیزه‌های نفسانی است.
2. آگاهی و اندیشیدن در آثار حاکمیت هوای نفس، آگاهی از قدرت تخریب نفس، علم به سرگذشت کسانی که هوای نفس آنان را به ورطه نابودی کشاند، انسان را در مبارزه با امیال نفسانی کمک می‌کند.

3. یاد مرگ. اگر انسان در آیات مربوط به مرگ و قبض روح بیندیشید، بر هوای نفس غالب خواهد شد.
عمده ترین راه‌کارهای مبارزه با هوای نفس و درمان هواپرستی عبارتند از:

مبارزه و جهاد همیشگی
در برابر پیروی از خواسته‌های نفس، مخالفت و مبارزه با آن مطرح است، هوای نفس (نفس امّاره) برای تحقق بخشیدن به مقاصد خود از موضع قدرت فرمان می‌دهد و تا سر حدّ پرستش، انسان را به پیروی از خود فرا می‌خواند. این دشمن هیچ رحمی ندارد و هرگز نمی‌توان با آن از راه صلح وارد شد.
برای سرکوبی نفس یک مبارزه و مجاهده همیشگی لازم است، یک لحظه غفلت از مبارزه، انسان را دچار حاکمیت هوای نفس می‌کند.
مبارزه و مخالفت با هوای نفس آینده‌ای درخشان در پیش روی انسان می‌گشاید.
قرآن کریم می‌فرماید:
«و اما کسی که از مقام و مرتبه پروردگارش ترسیده و نفس خود را از هوا و هوس باز داشته است به یقین بهشت جایگاه اوست.» (نازعات (79)، 40-41.)
راه مبارزه با هواهای نفسانی این است که انگیزه‌ها و کشش‌های دیگری در مقابل آن‌ها باشد و تقویت شود. هوای نفس یکّه‌تاز میدان وجود انسان نباشد، دشمنی که در برابر خود مانع نمی‌بیند، راحت از مرزهای کشور عبور کرده و تا مرکز را فتح می‌کند، هرچه سنگر و سدّ و موانع در برابر او قوی‌تر باشد، نفوذ و تسخیرش سخت‌تر است. در برابر انگیزه‌های نفسانی، بایستی از راه اندیشه درست، انگیزه‌های رحمانی را بیدار و هوشیار کرد، چراکه انگیزه‌ها به طور کلّی اعم از شیطانی یا رحمانی، فطری انسان هستند و در سرشت وی جای دارند؛ با این تفاوت که در بسیاری از موارد، عوامل و شرایط خارجی موجب می‌شوند تعدادی از آن‌ها شکوفا، زنده و فعال و احیاناً در نهایت، یکّه‌تاز میدان نفس انسان شوند و اکنون که ما می‌خواهیم آن را از تاخت و تاز باز داریم، لازم است در برابر آن‌ها نیروی دیگری همچون محبت خدا را تقویت کنیم.( اخلاق در قرآن، ج1، ص210.)

آگاهی و اندیشه
آگاهی از آثار حاکمیت هوای نفس، آگاهی از قدرت تخریب نفس، علم به سرگذشت کسانی که هوای نفس آنان را به دره سقوط و نابودی کشاند، انسان را در مبارزه با خواسته‌های غیر معقول نفسانی، کمک می‌کند.
قرآن کریم طیّ ده‌ها آیه، همگان را به تعقّل و اندیشه فرا می‌خواند تا در گرداب خواهش‌های نفسانی سقوط نکنند. «أَ فَلا تَعْقِلُونَ- لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ- إِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُون» عقل و خرد، حاکمیت بر تمام قوای ادراکی و حواس انسان دارد و بزرگ‌ترین ثمره تعقل و خردگرایی، ریشه کن شدن هوای نفس است.
پس در زمینه انجام هر کار اختیاری اگر درست بیندیشیم و درک کنیم که آن کار چه فوایدی برای ما دارد شوق دستیابی به آن در ما تحریک می‌شود؛ چنان‌که، اگر یافتیم که آثار تلخ و نتایج زیانباری بر آن کار مترتب می‌گردد، ترس از آن نتایج در ما برانگیخته شده و ما را بر آن می‌داد تا از آن دوری کنیم و دقیقاً سرّ وجود این همه وعد و وعید در آیات قرآن همین نکته است(اخلاق در قرآن، ج1، ص212.)

یاد مرگ
یاد مرگ در جهان بینی اسلامی نه تنها هول انگیز نیست، بلکه آرامش بخش و تعدیل کننده است.
خدای رحمان می‌فرماید:
«هرکسی مرگ را خواهد چشید و جز این نیست که روز قیامت پاداش‌های شما به طور کامل به شما داده می‌شود».( آل عمران (3)، 185.)
اگر انسان در آیات مربوط به مرگ و قبض روح بیندیشد و به این حقیقت توجه کند که:
یک: مرگ یک قانون عمومی است و همه را شامل می‌شود.
دو: دنیا جای اجر و پاداش نیست، هرچند پاداش و جزای محدود در دنیا هست.
سه: اجر کامل در قیامت.
این اندیشه مانع از غلبه هوای نفس خواهد شد.( گفتار رفیع، ج2، ص164.)
یادداشت: محمد حسین درایتی


مطالب مرتبط